Aksak, düzgün yürümeyen, aksayan demektir. Aksamak fiilinden türemiştir ve hem somut hem soyut anlamda kullanılır.
Kelimenin anlamı
1. Yürüyüş için — bir ayağı diğerinden geride kalan, dengesiz yürüyen. 2. İşleyiş için — olması gerektiği gibi ilerlemeyen. Bir plan, sistem ya da hizmet aksak olabilir. 3. Müzikte — vuruşları eşit olmayan ölçü.
Cümle içinde kullanımı
- Sabah düşünce akşama kadar aksak yürüdü.
- Belediyenin çöp toplama düzeni yaz boyunca aksak kaldı.
- Aksak işleyen bir sistem, en çok sıradaki işleri geciktirir.
- Masanın bir ayağı kısaydı, bu yüzden aksak duruyordu.
- Anlatımdaki aksak yerleri ikinci okumada düzeltti.
Türk müziğinde aksak ölçü
Batı müziğinde ölçüler çoğunlukla eşit gruplara ayrılır. Türk müziğinde ise vuruşlar eşit olmayan biçimde bölünebilir; bu ölçülere aksak denir. Dokuz zamanlı bir ölçünün 2+2+2+3 olarak bölünmesi buna örnektir ve yürüyüşü aksayan bir adıma benzediği için bu adı almıştır. Halk oyunlarının pek çok ezgisi aksak ölçüyle kurulur.
Yakın anlamlı kelimeler
Topal, düzensiz, pürüzlü ve kesintili yakın anlamlıdır. Topal yalnızca canlılar için kullanılır. Kesintili aralıklarla durmayı anlatır; aksak ise durmadan ama düzensiz ilerlemeyi. Karşıtı düzgün ve düzenlidir.
Akılda kalan bir ayrıntı
Aksak ölçüler, Türkiye dışında Balkanlar'da da yaygındır. Müzik araştırmacıları bu ölçülere birçok dilde "Bulgar ritmi" ya da "aksak ritim" adını verir; kaynağın aynı coğrafi kuşak olduğu düşünülür.