Alçak, birbirinden çok farklı iki anlamı olan sözcüklerdendir.
Birinci anlam: yüksek olmayan
Yere yakın, boyu ya da yüksekliği az olan demektir. Duvar, tavan, sandalye ve arazi için kullanılır. Bu anlamda hiçbir olumsuzluk taşımaz; yalnızca bir ölçü bildirir.
İkinci anlam: ahlaki kusur
Aynı sözcük, insan için kullanıldığında ağır bir hakarettir ve karakter düşüklüğünü anlatır. Bu geçiş mecazidir: aşağıda olma fikri, ahlaken aşağı olanı anlatmaya taşınmıştır. Aynı yol düşük ve aşağılık sözcüklerinde de izlenir.
Cümle içinde kullanımı
- Bahçeyi alçak bir duvar çevreliyordu.
- Tavan alçak olduğu için odada ayakta durmak zordu.
- Uçak alçak irtifada uzun süre süzüldü.
- Alçak basınç merkezi bölgeye yağış getirecek.
- Alçak sesle konuştu, kimse duymasın istiyordu.
Kalıp kullanımlar
- Alçak basınç — çevresine göre basıncın düşük olduğu hava bölgesi.
- Alçak sesle — kısık sesle, duyulmadan.
- Alçak gönüllü — ⚠️ OLUMLU bir sıfattır: kendini üstün görmeyen,
mütevazı. Sözcüğün hakaret anlamıyla ilgisi yoktur.
Yakın anlamlı kelimeler
Birinci anlamda basık, kısa ve yere yakın; ikinci anlamda ise aşağılık ve şerefsiz yakındır. Karşıtı birinci anlamda yüksektir.
Akılda kalan bir ayrıntı
Alçak gönüllü deyimi, sözcüğün olumsuz anlamını taşımaz; tersine övgü bildirir. Buradaki alçak, kişinin kendini yukarıda görmemesini anlatır ve kelimenin ilk anlamına bağlıdır.
