Anayasa, bir ülkedeki hukuk düzeninin en üstünde yer alan metindir. Devletin nasıl kurulduğunu, hangi organın hangi yetkiyi kullandığını ve yurttaşların hangi haklara sahip olduğunu belirler.
Kelimenin Anlamı
Kelime ana ve yasa sözcüklerinin birleşmesiyle kurulmuştur; "yasaların anası", yani temel yasa anlamını taşır. Eski metinlerde aynı kavram için kanunuesasi kullanılırdı.
Neden Diğer Kanunlardan Üstündür?
Anayasa, kanunların çerçevesini çizer: çıkarılan hiçbir kanun ona aykırı olamaz. Bu üstünlüğün korunması için birçok ülkede kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen ayrı bir yüksek mahkeme bulunur. Anayasanın değiştirilmesi de sıradan bir kanunun değiştirilmesinden daha zordur; genellikle nitelikli çoğunluk ya da halk oylaması aranır.
Cümle İçinde Kullanımı
- Toplantı ve gösteri hakkı anayasayla güvence altına alınmıştır.
- Yeni düzenlemenin anayasaya aykırı olduğu ileri sürüldü.
- Öğrenciler derste anayasanın ilk maddelerini ezberledi.
- Anayasa değişikliği için gereken çoğunluk sağlanamadı.
Birleşik Kullanımlar
Anayasa mahkemesi, anayasa değişikliği, anayasal hak, anayasaya aykırılık en sık karşılaşılan kalıplardır. Anayasal sıfatı, anayasadan kaynaklanan ya da anayasaya uygun olan anlamına gelir.
Yakın Anlamlı Kelimeler
Temel kanun ve kanunuesasi kelimeleri anayasa yerine kullanılabilir. Bir kurumun kendi temel düzenlemesi için mecaz olarak "şirketin anayasası" gibi kullanımlar da görülür.