Aşılı, aşı yapılmış olan demektir. Aşı sözcüğünden türemiş bir sıfattır ve iki ayrı alanda kullanılır.
İki kullanım alanı
1. Bahçecilikte — dalına ya da gözüne aşı yapılmış ağaç ve fidan. 2. Sağlıkta — koruyucu aşı uygulanmış kişi ya da hayvan.
İki kullanımın ortak fikri, canlıya DIŞARIDAN bir şey eklenerek niteliğinin değiştirilmesidir.
Cümle içinde kullanımı
- Fidancıdan aşılı ceviz fidanı aldılar.
- Aşılı ağaçlar üçüncü yılında meyve vermeye başladı.
- Aşılı hayvanların kaydı ayrı bir deftere işleniyordu.
- Aşısız fidanlar geç ve düzensiz ürün veriyordu.
- Aşılı dalın birleşme yeri zamanla kabuk bağladı.
Aşılı fidan neden tercih edilir
Bir meyve ağacını çekirdekten yetiştirmek uzun sürer ve sonuç belirsizdir: çıkan ağaç ana ağacın özelliklerini taşımayabilir. Aşılı fidanda ise çeşit bellidir; ağaç daha erken ve düzenli ürün verir. Kök dayanıklı bir anaçtan geldiği için hastalığa direnci de yüksektir.
Yakın anlamlı kelimeler
Aşılanmış ve bağışık yakın kavramlardır. Bağışık yalnız sağlık alanında kullanılır ve hastalığa karşı korunmuş olmayı anlatır. Karşıtı aşısızdır.
Akılda kalan bir ayrıntı
Türkçede aşı sözcüğünün iki alanda birden kullanılması rastlantı değildir: ikisinde de canlıya küçük bir parça verilir ve canlı buna uyum sağlar. Benzer benzetme pek çok dilde kurulmuştur.
Bahçede aşılı fidan bakımı
Aşılı fidanın birleşme yeri ilk yıllarda hassastır: bağ ipi zamanında çözülmezse gövdeyi boğar. Anaçtan çıkan yabani sürgünler de düzenli kesilir; kesilmezse ağacın gücünü alır ve aşılanan kalem zayıf kalır.
