Ayraç, parantez işaretinin Türkçe karşılığıdır. Ayırmak fiilinden türetilmiştir.
Noktalama işareti olarak ayraç
Ayraç, cümlenin akışını bozmadan ek bilgi eklemeye yarar. En önemli kural şudur: ayraç içindeki bölüm çıkarıldığında cümle ANLAMINI KORUMALIDIR. Korumuyorsa bilgi ayraç içine değil cümlenin içine yazılmalıdır.
Ayraç türleri
- ( ) yay ayraç — en yaygın olanı.
- [ ] köşeli ayraç — alıntıya sonradan eklenen açıklamalar için.
- { } kaşlı ayraç — matematik ve programlamada.
- < > açılı ayraç — teknik gösterimlerde.
İkinci anlam: kitap ayracı
Okunan sayfayı işaretlemek için kitabın arasına konan ince nesnedir. Karton, kumaş ya da metal olabilir. Sözcüğün buradaki kullanımı da aynı köktendir: sayfayı ötekilerden AYIRIR.
Cümle içinde kullanımı
- Açıklamayı ayraç içinde verdi.
- Ayraç içindeki tarih sonradan eklenmişti.
- Kitabın arasına ince bir ayraç koydu.
- Köşeli ayraç, alıntıya yapılan eklemeyi gösterir.
- Ayracı kaybedince kaldığı sayfayı bulmakta zorlandı.
Yakın anlamlı kelimeler
Parantez ve imleç yakın kavramlardır. Parantez aynı işaretin yaygın adıdır. Kitap anlamında imleç bazı yörelerde kullanılır.
Akılda kalan bir ayrıntı
Ayraç içindeki bir cümlenin noktası, kapanış ayracından ÖNCE konur; ayraç cümlenin bir bölümünü kapsıyorsa nokta ayraçtan SONRA gelir. Bu ince ayrım, yazıda en sık atlanan noktalama kurallarındandır.
Kitap ayracının işlevi
Sayfa arasına konan ayraç, kitabın sırtını korumak açısından da işe yarar. Kitabı yüzüstü açık bırakmak cildi zorlar ve zamanla sayfaların gevşemesine yol açar; ayraç bu alışkanlığın önüne geçer.