Ayran, yoğurdun su ve tuzla çırpılmasıyla yapılan içecektir. Türkçenin eski sözcüklerindendir.
Nasıl hazırlanır
Üç malzeme yeter: yoğurt, su ve tuz. Oran damak tadına göre değişir; koyu sevenler suyu az koyar. Köpüklü olması için hızlı çırpmak gerekir — köpük ayranın havalanmasından doğar ve içimini yumuşatır.
Cümle içinde kullanımı
- Kebabın yanına buz gibi ayran istedi.
- Ayranı çırparken bardağın ağzını eliyle kapattı.
- Yayla ayranının tadı bambaşkaydı.
- Sıcakta en çok ayran serinletiyordu.
- Ayranın köpüğü bardağın üstünde kaldı.
Deyimler ve kalıp kullanımlar
- Ayranı yok içmeye, tahtırevanla gider sıçmaya — imkânı olmadığı
hâlde gösterişe düşkün olmayı anlatan halk sözü.
- Ayran ağzından akmak — çok saf ve toy olmak.
- Ayran gönüllü — kararsız, çabuk fikir değiştiren.
Yakın kelimeler
Yoğurt, kefir ve şalgam ilişkili içeceklerdir. Kefir mayalanma biçimiyle ayrılır ve daha ekşidir. Tam bir eş anlamlısı yoktur; ayran kendine özgü bir içecektir.
Akılda kalan bir ayrıntı
Ayranın yağlı yemeklerin yanında tercih edilmesi rastlantı değildir: soğuk ve hafif ekşi içecekler ağızdaki yağ hissini azaltır. Aynı sebeple dünyanın pek çok mutfağında ağır yemeklere ekşi bir içecek eşlik eder.
Ayranın çeşitleri
Yörelere göre farklılaşır. Yayık ayranı tereyağı çıkarıldıktan sonra kalan sıvıdan yapılır ve daha incedir. Köpüklü ayran hızlı çırpmayla havalandırılır. Bazı yörelerde içine nane ya da kekik katılır; bu katkılar ayranın ağırlığını azaltmak içindir.