Ayyaş, sürekli ve aşırı içki içen kişi anlamına gelir. Arapça kökenlidir.
Kelimenin anlamı
Ayyaşta iki öğe vardır: içkinin SÜREKLİLİĞİ ve AŞIRILIĞI. Ara sıra içen kişi için kullanılmaz. Sözcük nötr değildir; kişiyi küçültücü bir ton taşır ve günlük dilde çoğunlukla hakaret olarak kullanılır.
Alkolik ile aynı değildir
Bu ayrım önemlidir. Alkolik tıbbi bir tanımdır ve bir bağımlılık durumunu anlatır; kişiyi suçlamaz, bir sağlık sorununu adlandırır. Ayyaş ise günlük dilin aşağılayıcı sözcüğüdür. Bir sağlık durumundan söz ediliyorsa nötr ifadeler tercih edilmelidir.
Cümle içinde kullanımı
- Romanda geçen sözcük, dönemin günlük dilini yansıtıyordu.
- Eski metinlerde bu sözcük sık kullanılıyordu.
- Yazar, karakteri anlatırken bilerek sert bir sözcük seçmişti.
- Sözcüğün tonu bugün belirgin biçimde ağırdır.
- Metinde geçen ifade, anlatıcının bakışını gösteriyordu.
Yakın anlamlı kelimeler
Sarhoş, içkici ve alkolik yakın kavramlardır. Sarhoş o anki durumu anlatır, sürekliliği değil. İçkici daha nötrdür. Alkolik ise tıbbi bir terimdir. Sözcüğü nötr bir bağlamda kullanmak gerekiyorsa bunlardan biri tercih edilmelidir.
Akılda kalan bir ayrıntı
Türkçede -aş/-eş ile biten pek çok sözcük bir huyu abartarak adlandırır ve olumsuz bir ton taşır. Sözcüğün kökeninde de alışkanlık fikri vardır: ayyaş, bir şeyi sürekli yapan kişidir.
Sözcük seçimi neden önemli
Bir durumu adlandırmak için seçilen sözcük, o duruma nasıl bakıldığını da söyler. Aynı hâl için "ayyaş" demek kişiyi suçlar, "alkol bağımlısı" demek ise bir sağlık sorununu adlandırır. İkinci seçim, yardım almayı kolaylaştırdığı için bugün tercih edilendir.