Azade, özgür ve bağımsız demektir. Farsça kökenlidir.
Kelimenin anlamı
Azade, yalnızca özgürlüğü değil bir YÜKTEN KURTULMUŞ olmayı anlatır. Bu yüzden sözcük çoğunlukla "…den azade" biçiminde kullanılır: kaygıdan azade, dertten azade. Yani bir şeyin YOKLUĞUNU vurgular.
Cümle içinde kullanımı
- Bütün kaygılardan azade bir gün geçirdi.
- Şiirde azade bir ruh hâli anlatılıyordu.
- Kalabalıktan azade bir köşe bulup oturdu.
- Sorumluluktan azade olmak istemiyordu.
- Deniz kıyısında, telaştan azade saatler geçirdiler.
Günümüzdeki kullanımı
Azade bugün günlük konuşmada az geçer; yerini özgür ve rahat sözcükleri almıştır. Buna karşılık edebî metinlerde ve şiirde yaşamaya devam eder. Bir de kişi adı olarak kullanılır.
Yakın anlamlı kelimeler
Özgür, serbest, hür ve kaygısız yakın anlamlıdır. Hür aynı anlamda Arapça kökenli bir sözcüktür. Serbest ise engellenmemiş olmayı anlatır. Karşıtı bağımlı ve tutsaktır.
Akılda kalan bir ayrıntı
Farsçadan Türkçeye geçen pek çok sözcük gibi azade de önce şiir dilinde yerleşmiştir. Aynı kökten gelen azat sözcüğü ise günlük dilde yaşamaya devam eder: "azat etmek", serbest bırakmak demektir.
Kullanım biçimi
Azade çoğunlukla bir tamlamanın içinde geçer: "kaygıdan azade", "dertten azade". Tek başına kullanıldığında da aynı anlamı korur ama cümlede neyden kurtulunduğu örtük kalır. Bu yönüyle sözcük, yokluğu anlatan ifadelere yakındır.
Şiirdeki yeri
Divan ve halk şiirinde azade, dünyevi bağlardan kurtulmuş olma hâlini anlatmak için sık kullanılmıştır. Sözcüğün bugüne edebî dil yoluyla taşınmasının sebebi budur.