Bakan, bir bakanlığın başındaki devlet görevlisidir. Türkçe kökenlidir; bakmak fiilinden türemiştir.
Kelimenin anlamları
1. Görevli — bakanlığın başındaki kişi, hükümet üyesi. 2. Sıfat-fiil — bakma işini yapan. "Pencereden bakan çocuk."
İkinci anlam ilkinden eskidir; unvan bu günlük sözcükten türetilmiştir.
Bakan ve bakanlık
Karıştırılır. Bakanlık kurumdur: binası, personeli ve bütçesi vardır, hükümetler değişse de sürer. Bakan ise o kurumun başındaki kişidir ve görevi geçicidir. "Bakanlık açıklama yaptı" ile "Bakan açıklama yaptı" farklı şeyler söyler: ilki kurumun resmî duyurusu, ikincisi kişinin sözüdür.
Cümle içinde kullanımı
- Bakan, yeni düzenlemeyi mecliste anlattı.
- Kabinede birkaç bakan değişti.
- Camdan dışarı bakan çocuk yağmuru izliyordu.
- Hastaya bakan hemşire not tuttu.
- Bakan yardımcısı toplantıya katıldı.
Yakın anlamlı kelimeler
Vekil eski karşılığıdır ve bugün de kimi metinlerde geçer. Müsteşar ise bakanlığın en üst memuru için kullanılırdı; bakanın altında yer alır.
Akılda kalan bir ayrıntı
Türkçede -an/-en eki eylemi yapanı gösterir: bakan, yazan, koşan, gelen. Bu ek kimi zaman kalıcı bir ad üretir (bakan, sunan, yöneten), kimi zaman yalnız o anki işi anlatır — hangisi olduğunu cümle belirler.
Kalıp kullanımlar
- Bakanlar Kurulu — bakanların oluşturduğu kurul.
- Bakan yardımcısı — bakanın en yakın yardımcısı.
- Görevden ayrılan bakan — kabine değişikliğinde sıkça duyulur.