Baş, Türkçenin en çok anlamı ve en çok deyimi olan kelimelerinden biridir. Somut olarak gövdenin en üst bölümünü, mecaz olarak öncelik ve yöneticiliği karşılar.
Kelimenin Anlamları
1. Gövdenin en üst bölümü, kafa: başını çevirmek. 2. Bir topluluğun yöneticisi: devletin başı. 3. Başlangıç, ön taraf: sıranın başı. 4. Bir şeyin uç kısmı: masanın başı. 5. Sayı bildirirken tane: beş baş hayvan.
Cümle İçinde Kullanımı
- Uzun yoldan sonra başı ağrıyordu.
- Ekibin başına en deneyimli mühendisi getirdiler.
- Yılın başında yeni bir işe başladı.
- Ailenin iki yüz baş koyunu vardı.
Deyimler
Baş ile kurulan deyimler çok sayıdadır. Baş etmek üstesinden gelmek, başa çıkmak bir güçlüğü yenmek demektir. Başını ağrıtmak rahatsız etmek, baştan savmak ise bir işi özensiz yapıp geçiştirmektir. Baş göz etmek evlendirmek anlamına gelir. Başı dertte olmak sıkıntıda bulunmayı, baş tacı etmek çok değer vermeyi anlatır.
Kullanım Notu
Kelime birçok birleşik sözcüğün ilk parçasıdır: başkent, başbakan, başhekim, başrol. Bu birleşiklerde baş "en önde gelen, birinci" anlamını taşır. Yön bildirirken de kullanılır: baş tarafa geçmek öne geçmektir.
Yakın Anlamlı Kelimeler
Organ anlamında kafa; yönetici anlamında lider, reis ve şef; başlangıç anlamında ön ve baş taraf yakın kelimelerdir. Karşıtı bağlama göre son ya da ayaktır.