Bilmece, anlatılmak isteneni doğrudan söylemeyip benzetmelerle sezdiren, cevabı dinleyene buldurulan sözlü halk ürünüdür.
Kelimenin Anlamı
Bilmece, bil- fiiline oyun adı yapan -mece ekinin gelmesiyle kurulmuştur. Aynı yapı bulmaca, koşmaca, saklambaç gibi oyun adlarında da görülür.
Belirgin Özellikleri
- Kısa ve kalıplaşmıştır, söyleyeni bilinmez.
- Çoğu uyaklıdır, bu yüzden akılda kolay kalır.
- Anlatılan şey benzetme yoluyla gizlenir.
- Sözlü olarak, çoğunlukla oyun sırasında sorulur.
Örnekler
- Küçücük fıçıcık, içi dolu turşucuk. (limon)
- Bir küçücük mermer taş, ne kadar yesen de bitmez. (tuz)
- Dağdan gelir taştan gelir, bir yularsız aslan gelir. (sel)
Cümle İçinde Kullanımı
- Uzun kış gecelerinde ninesi torunlarına bilmece sorardı.
- Bilmecenin cevabını kimse bulamayınca kendisi söyledi.
- Sınıfta bilmecelerle deyimlerin farkını konuştuk.
Bilmece ile Bulmaca Farkı
Bilmece sözlüdür, halk ürünüdür ve kalıplaşmıştır. Bulmaca ise yazılı hazırlanır, kutulu ya da şekillidir ve hazırlayanı bellidir. İkisi karıştırılmamalıdır.
Yakın Anlamlı Kelimeler
Muamma ve tekerleme bilmeceye yakın kelimelerdir; ancak tekerleme cevap istemez, yalnızca söz oyununa dayanır.