Çelişki, birbiriyle bağdaşmayan, aynı anda doğru olamayacak iki ifade ya da durumdur.
Kelimenin Anlamı
Birbirini geçersiz kılan, aynı anda doğru kabul edilemeyecek iki durum.
Cümle İçinde Kullanımı
- İfadeleri arasında çelişki vardı.
- Bu iki madde birbiriyle çelişiyor.
- Çelişkiyi fark edip düzeltti.
- Sözleriyle davranışları çelişiyordu.
Mantıkta Çelişki
Mantığın temel ilkelerinden biri çelişmezlik ilkesidir: bir şey aynı anda, aynı bakımdan hem doğru hem yanlış olamaz. Bir akıl yürütmede çelişki bulunması, o yapının bir yerinde hata olduğunu gösterir; bu yüzden çelişki bulmak bir eleştiri yöntemidir. Hukukta da aynı ilke işler: çelişkili ifadeler tanık beyanının güvenilirliğini zayıflatır, birbiriyle çelişen iki hüküm ise yorum kurallarıyla giderilir. Günlük dilde çelişki bazen çatışma anlamında da kullanılır ("içinde çelişkiler yaşıyordu"); bu, mantıksal değil duygusal bir gerilimi anlatır. Görünürdeki çelişkilerin bir bölümü ise yalnızca eksik bilgiden kaynaklanır; bağlam tamamlandığında ortadan kalkar.
Yakın Anlamlı Kelimeler
Tutarsızlık, uyuşmazlık, tezat ve paradoks bağlama göre çelişki yerine kullanılabilir. Paradoks ilk bakışta çelişkili görünen ama derinde tutarlı olabilen ifadedir.