İstisna, genel bir kuralın dışında bırakılan durum ya da kişidir.
Kelimenin Anlamı
Genel kuralın uygulanmadığı, kural dışı bırakılan durum.
Cümle İçinde Kullanımı
- Bu kuralın tek bir istisnası var.
- İstisnalar kuralı bozmaz.
- Yönetmelikte belirli haller istisna tutulmuş.
- Herkes katıldı, tek istisna oydu.
Kural ve İstisna İlişkisi
Hukukta istisna, kuralı ortadan kaldırmaz; kapsamını daraltır. Bu yüzden istisnalar genellikle açıkça yazılır ve dar yorumlanır: metinde sayılmayan bir durum kendiliğinden istisna sayılmaz. Vergi muafiyetleri, izin gerektirmeyen haller ve süre uzatımları bu mantıkla düzenlenir. Dil bilgisinde de istisna kavramı yaygındır: Türkçede ses uyumu güçlü bir kuraldır ama alıntı kelimelerde ve bazı eklerde uymayan örnekler bulunur. Günlük dilde çok kullanılan "istisnalar kuralı bozmaz" sözü de tam olarak bunu anlatır: birkaç kural dışı örnek, kuralın genel geçerliliğini ortadan kaldırmaz.
Yakın Anlamlı Kelimeler
Ayrıcalık, muafiyet, kural dışı ve ayrık durum bağlama göre istisna yerine kullanılabilir. Muafiyet bir yükümlülükten bağışık tutulmayı anlatır.