Kolaçan, bir yeri gözden geçirmek amacıyla dolaşma; göz gezdirme.
Kelimenin Anlamı
Bir yeri denetlemek ya da bakmak için dolaşma.
Cümle İçinde Kullanımı
- Mahalleyi bir kolaçan etti.
- Dükkânları kolaçan ederek gezdi.
- Evin çevresini kolaçan etti.
- Kolaçan etmek, göz atmaktır.
Yalnız Deyim İçinde Yaşayan Kelime
Kolaçan, Türkçede neredeyse hiçbir zaman tek başına kullanılmaz: her zaman "kolaçan etmek" biçiminde geçer. Dilde böyle kelimeler vardır; bunlara bağımlı sözcük ya da deyim içinde donmuş sözcük denir. "Küplere binmek" ifadesindeki "küplere", "hayıflanmak" içindeki kök ya da "aval aval bakmak" içindeki "aval" benzer örneklerdir. Bu kelimeler kendi başlarına anlam taşımaz; ancak kalıbın içinde yaşarlar.
Anlam Tonu
Kolaçan etmek, dikkatli bir denetimden çok rahat ve gözüyle tarayarak dolaşmayı anlatır: bir esnafın sabah çarşıyı dolaşması, bir kişinin yeni taşındığı mahalleyi gezmesi bu kapsamdadır. Bu yüzden kelime, "teftiş etmek" ya da "aramak" gibi ciddi fiillerden daha yumuşak bir ton taşır. Bazı bağlamlarda ise hafif bir merak ve gözetleme çağrışımı kazanabilir.
Yakın Anlamlı Kelimeler
Dolaşmak, göz atmak, gezinmek ve teftiş yakın kavramlardır. Teftiş resmî ve ayrıntılı denetimi anlatır.