Atasözü, toplumun ortak deneyiminden süzülüp gelen, kısa ve kalıplaşmış sözlerdir. Bir öğüt verir, bir gerçeği bildirir ya da bir durumu özetler.
Kelimenin Anlamı
Kelime ata ve söz sözcüklerinin birleşmesinden oluşur; "atalardan kalan söz" demektir. Atasözlerinin söyleyeni bilinmez, halka mal olmuştur.
Belirgin Özellikleri
- Kalıplaşmıştır: Kelimeleri değiştirilmeden söylenir.
- Kısadır: Genellikle tek cümledir.
- Genel bir yargı bildirir: Kişiye değil, herkese seslenir.
- Söyleyeni belli değildir.
Örnekler
- Damlaya damlaya göl olur.
- Ağaç yaşken eğilir.
- Sakla samanı, gelir zamanı.
- Bir elin nesi var, iki elin sesi var.
Cümle İçinde Kullanımı
- Dedesi her konuşmasını bir atasözüyle bitirirdi.
- Öğretmen, dersin sonunda atasözleriyle deyimlerin farkını anlattı.
- Bu durumu en iyi anlatan atasözü "acele işe şeytan karışır" olsa gerek.
Atasözü ile Deyim Arasındaki Fark
Atasözü tam bir yargı bildirir ve öğüt verir; deyim ise bir durumu anlatmak için kullanılan, tek başına yargı bildirmeyen kalıptır. Örneğin "Ağaç yaşken eğilir" bir atasözü, "etekleri zil çalmak" ise bir deyimdir.
Yakın Anlamlı Kelimeler
Darbımesel eski dilde atasözü karşılığıdır. Özdeyiş ise söyleyeni belli olan kısa sözleri anlatır; bu yönüyle atasözünden ayrılır.