Azılı, yaptığı işte aşırıya kaçan ve tehlikeli olan demektir. Türkçe kökenlidir; azmak fiiliyle aynı aileden gelir.
Kelimenin anlamı
Azılıda iki öğe birden vardır: AŞIRILIK ve TEHLİKE. Kişi ya da hayvan yalnız kötü değil, aynı zamanda durdurulması güç olandır. Bu yüzden sözcük sıradan bir olumsuzluğu değil, ölçünün çoktan aşıldığını bildirir.
Cümle içinde kullanımı
- Azılı bir suç örgütü yıllar sonra çökertildi.
- Köpek azılı bir bekçiydi, yabancıyı kapıdan geçirmezdi.
- Azılı düşmanları bile çalışkanlığını kabul ediyordu.
- Haberde azılı bir kaçaktan söz ediliyordu.
- Azılı fırtına, sabaha kadar çatıları dövdü.
Kalıp kullanımlar
- Azılı suçlu — ağır suçlar işlemiş, tehlikeli kişi.
- Azılı düşman — uzlaşmaz, amansız karşı taraf.
- Azılı katil — haberlerde sık geçen, ağır bir nitelemedir.
Yakın anlamlı kelimeler
Amansız, gözü dönmüş, tehlikeli ve yaman yakın anlamlıdır. Amansız acımasızlığı vurgular. Yaman ise ilginç biçimde hem olumlu hem olumsuz kullanılabilir; azılıda böyle bir esneklik yoktur.
Akılda kalan bir ayrıntı
Azılı sözcüğü, azmak fiiliyle aynı köktendir. Azmak Türkçede hem "yoldan çıkmak" hem "şiddetlenmek" anlamına gelir; azılıdaki aşırılık fikri de buradan doğar. Aynı kökten azgın sözcüğü de gelir.
Hangi sözcükle kurulur
Azılı hemen her zaman bir ad ile birlikte gelir: azılı suçlu, azılı düşman, azılı katil. Tek başına kullanıldığı seyrektir. Bu yüzden sözcük bir niteleme olmaktan çok, ADIN bir parçası gibi duyulur.