Birey, topluluğu oluşturan tek tek kişilerden her biridir. Türkçe kökenlidir; bir sözcüğünden türetilmiştir.
Neden ayrı bir sözcük
"Kişi" günlük dilde yeterlidir; birey ise BİR KARŞITLIĞI taşır: toplum, grup ya da kurum karşısındaki tekil varlığı anlatır. Bu yüzden sözcük çoğunlukla sosyoloji, hukuk ve felsefe metinlerinde geçer — "bireyin hakları", "birey ve toplum", "bireysel özgürlük".
Birey ve toplum
İkisi karşıt değil, birbirini kuran kavramlardır: toplum bireylerden oluşur, birey de bir toplum içinde biçimlenir. Sosyolojinin en eski tartışmalarından biri, bu ikisi arasındaki dengenin nerede kurulacağıdır.
Cümle içinde kullanımı
- Her birey yasa önünde eşittir.
- Toplum bireylerin toplamından fazlasıdır.
- Bireysel başvuru hakkı anayasada tanımlıdır.
- Grupta bireylerin katkısı ayrı ayrı değerlendirildi.
- Araştırma yüz bireyle yapıldı.
Bireysellik ve bencillik
Karıştırılır. Bireysellik kişinin kendi kararlarını ve niteliklerini sahiplenmesidir. Bencillik ise başkasını hesaba katmamaktır. İlki bir duruş, ikincisi bir tutumdur.
Yakın anlamlı kelimeler
Kişi, fert ve şahıs yakın sözcüklerdir. Fert eski karşılığıdır. Şahıs resmî dilde kullanılır. Karşıtı toplum ve topluluktur.
Kalıp kullanımlar
- Bireysel başvuru — kişinin kendi adına yaptığı hukuki başvuru.
- Birey odaklı — kişiyi merkeze alan yaklaşım.
- Bireyler arası — kişiler arasında geçen.
Akılda kalan bir ayrıntı
Birey, birim ve birlik aynı kökten (bir) türetilmiştir. Üçü de yirminci yüzyılın dil çalışmalarının ürünüdür ve kısa sürede günlük dile yerleşmiştir.