Aziz Nesin 1915'te İstanbul Heybeliada'da doğdu, 1995'te Çeşme'de öldü. Asıl adı Mehmet Nusret Nesin'dir. Askerî okullarda okudu, subaylıktan ayrıldı, yazı yüzünden defalarca hapis yattı. Yüzden fazla kitap yazdı, kitaplarının telifini kurduğu vakfa bağışladı.
Türkçeye iki kelime bıraktı: "zübük" ve bir ölçüde "nesinlik". Mizahı güldürmek için değil, göstermek için kullandı — kendi deyişiyle, güldüren şey genellikle bizim kendi hâlimizdir.
Zübük'ten
1. "Şimdi çok iyi anladım ki bizde zübük bir tane değil, biz hepimiz birer zübüğüz. Hepimizin içinde zübüklük olmasa, bizler de birer zübük olmasak, aramızdan böyle zübükler büyüyemezdi." (Zübük, 1961) — Romanın son sözü ve bütün meselesi: sorumluluk kurnazda değil, ona izin verende.
2. "Biz böyleyiz, bizden ne köy olur ne kasaba... Böyle gelmiş, böyle gideriz." (Zübük) — Otobiyografisinin adı da buradan gelir: Böyle Gelmiş Böyle Gitmez. Kitabın adı, cümlenin itirazıdır.
3. "Parayı verince ne olmaz? ... Yahu, hakkını almak için rüşvet vereceksin. Namussuzluk diz boyu." (Zübük)
4. "Bu devir namussuz devri. Kimse doğruluk üzerine iş görmüyor. Doğru adamı hiçbir işin başına geçirmiyorlar." (Zübük)
5. "Kazıklandıkça insanın yalana inanası geliyor." (Zübük) — Aldatılmanın insanı nasıl daha kolay aldatılır hâle getirdiğini tek cümlede söyler.
6. "Bu adam bir kere siyasete gözünü dikmiş. Böylesinden korkulur; bunun yapmayacağı kötülük yoktur." (Zübük)
7. "Doktorlar anlamadı ama ben hastayım. Hastalığımı biliyorum: umutsuzluk, kırgınlık... ruh çöküntüsü." (Zübük)
Şimdiki Çocuklar Harika'dan
8. "İnsan bir küçücük yalan söyledi mi, o yalanı gizlemek için biraz daha büyük yalan söylemek zorunda kalır... Her yalan, daha çok ve daha büyük yalan doğurur. Onun için yalan söyleme!" (Şimdiki Çocuklar Harika, 1967)
9. "Yavrularım, yurtsever olunuz. Yurdunuzu çok seviniz, yakından tanıyınız. Büyüyünce Anadolu'yu köy köy dolaşınız, yoksul yerlerde görev alınız. Bu Cumhuriyet size emanettir." (Şimdiki Çocuklar Harika)
10. "Delilik, en sağlam dokunulmazlıktır." (Şimdiki Çocuklar Harika)
11. "İster kadın ister erkek olalım, kendi kendimizden memnunsak şanslıyız demektir." (Şimdiki Çocuklar Harika)
12. "Yalnız kendi öz çocuklarımı değil, yalnız Türk çocuklarını değil; Amerikan, Rus, Alman, Ermeni, Çin, Çingene bütün çocukları seviyorum." (Şimdiki Çocuklar Harika)
Diğer kitaplarından
13. "Göz ve ışık, ancak görmesini isteyen ve bilenlerin işine yarar." (Bir Tutam Aydınlık) — Bilginin kendiliğinden yetmediğini söyler.
14. "Kadınlar... uzaktan bir erkeğin geldiğini gördüler mi, daha elli adım ara varken önlerini duvara dönüp bekliyorlar. Onları böyle görmek, insanı insanlığından utandırıyor." (Zübük)
Mizah anlayışı
15. Aziz Nesin'in mizahı "gülmece" sözcüğüyle anılır; kendisi güldürmeyi bir amaç değil, bir yöntem saydı: okuyucu güldüğü şeyin kendisi olduğunu fark ettiğinde yazı işini yapmış olur.
16. Kitaplarının telif gelirlerini Nesin Vakfı'na bağışladı; vakıf, çocukları barındırıp okutmak için 1972'de kuruldu ve bugün de çalışıyor.
17. "Türk halkının yüzde altmışı aptaldır" cümlesi ona aittir ve söylediğini inkâr etmedi; sözün arkasında durup açıklamayı tercih etti. Bu cümle 1990'larda uzun bir tartışma başlattı ve bugün hâlâ en çok tartışılan sözüdür.
18. Sivas'ta 1993'te Madımak Oteli'nin yakılmasıyla sonuçlanan saldırının hedeflerinden biriydi; otelden sağ kurtuldu. Türkiye'de düşünce özgürlüğü tartışmalarında adı bu olayla birlikte anılır.
Nereden başlamalı
Kısa ve hızlı bir giriş için öykü kitapları: Fil Hamdi, Damda Deli Var, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz. Roman için Zübük. Hayat hikâyesi için Böyle Gelmiş Böyle Gitmez — Türkçede yazılmış en iyi çocukluk anlatılarından biridir.
Kapanış
Aziz Nesin'in kalıcılığı, gülmeceyi bir teşhis aracı yapmasındadır. "Zübük" kelimesinin hâlâ kullanılıyor olması da bunu gösteriyor: bir yazar, anlattığı tipe isim bulabildiyse o tip gerçekten vardır.
