Anton Pavloviç Çehov 1860'ta Rusya'da bir bakkalın oğlu olarak doğdu, 1904'te kırk dört yaşında veremden öldü. Tıp okudu ve ömrü boyunca hekimlik yaptı; yazarlığı bir yan iş olarak görmeyi sürdürdü. Kendi cümlesiyle: "Tıp benim yasal karım, edebiyat metresim."
Modern kısa öykünün kurucusu sayılır. Ondan önce öykü çarpıcı bir olay anlatırdı; Çehov'dan sonra bir hâl anlatmaya başladı.
Sanat ve yazmak
1. "Hiçbir şey istemeyen, hiçbir umudu olmayan ve hiçbir şeyden korkmayan kişi asla bir sanatçı olamaz."
2. "Ay parlıyor deme; kırık cam parçasındaki ışıltıyı göster." — Kardeşine yazdığı mektuptan; "anlatma, göster" kuralının edebiyattaki en bilinen ifadesi.
3. "İlk perdede duvarda asılı bir tüfek varsa, son perdede patlamalıdır." — "Çehov'un tüfeği" diye bilinen kural. Hikâyede işlevi olmayan ayrıntı bulunmamalıdır; bu ilke bugün senaryo kitaplarında da öğretilir.
4. "Buda, Muhammed, Shakespeare ne talihli kişilermiş ki, yakınları ve hekimleri onları coşkuya kapıldıkları için tedavi etmeye kalkışmamışlar." — Bir hekimin, sanatçıyı "hasta" sayan bakışa şakayla verdiği cevap.
5. "Kısalık, yeteneğin kız kardeşidir." — Kardeşi Aleksandr'a yazdığı mektuptan; kendi öykü anlayışının özeti.
İnsan ve toplum
6. "Herkesin tanrısı aynıdır; farklı olan sadece insanlardır."
7. "Başkalarının günahlarıyla aziz olunamaz."
8. "Para da tıpkı votka gibi insanları eksantrik bir hâle getirir."
9. "Yalnız yaşayan insanların zihinlerinde her zaman seve seve paylaşacakları bir şeyler vardır."
10. "Belki de âşık olduğumuzda yaşadığımız duygular normal bir durumu temsil ediyordur. Âşık olmak, insanın olması gereken hâli gösterir."
Hayat ve ölüm
11. "Lanet olası hayat! En acı ve kırıcı olan şey, bu hayatın acılara karşılık mükâfatla sona ermemesi: operadaki gibi zaferlerle değil, ölümle son bulacak olması."
12. "Rusya'nın tamamı bizim meyve bahçemizdir." (Vişne Bahçesi) — Satılan bir bahçenin hikâyesini bütün bir ülkenin değişimine bağlayan replik.
Oyunları ve yöntemi
13. Martı (1896) ilk gösteriminde düştü; iki yıl sonra Moskova Sanat Tiyatrosu'nda Stanislavski'nin sahnelemesiyle başyapıt sayıldı. Bugün o tiyatronun amblemi hâlâ bir martıdır.
14. Çehov'un oyunlarında büyük olaylar sahne dışında olur: ölüm, düello, iflas perde arkasındadır; sahnede insanlar çay içip konuşur. Modern tiyatronun en etkili buluşlarından biridir.
15. Hekimliği yazarlığını besledi: karakterlerini ahlaki olarak yargılamaz, belirti kaydeder gibi anlatır. Kendi ifadesiyle yazarın işi sorunu çözmek değil, doğru biçimde ortaya koymaktır.
Nereden başlamalı
Öykülerden başlayın: "Köpeğiyle Dolaşan Kadın", "Altıncı Koğuş", "Memurun Ölümü", "Vanka". Ardından oyunlar: Vişne Bahçesi en erişilebilir olanıdır. Mektupları, yazarlık üzerine yazılmış en pratik metinlerdendir.
Kapanış
Çehov'un kalıcılığı, bir şeyi anlatmadan gösterebilmesinde. "Ay parlıyor deme, kırık cam parçasındaki ışıltıyı göster" cümlesi, yüz yılı aşkın süredir yazı derslerinin ilk cümlesi olmayı sürdürüyor.
