Epiktetos MS 50 dolaylarında Frigya'da köle olarak doğdu. Roma'da Stoacı Musonius Rufus'tan ders aldı, azat edildi, İmparator Domitianus filozofları Roma'dan sürünce Yunanistan'a geçip Nikopolis'te okul kurdu. Topal olduğu ve bunu hiç dert etmediği aktarılır.
Hiçbir şey yazmadı. Elimizdeki iki kitap, öğrencisi Arrianos'un tuttuğu notlardır: Söylevler ve onun özeti olan El Kitabı. Marcus Aurelius'un Kendime Düşünceler'inde en çok andığı isimlerden biridir.
Elimizde olan ve olmayan
1. "İnsanları tedirgin eden, olan biten değil; olan bitenle ilgili inandıklarıdır." — Stoacılığın en kısa özeti ve modern bilişsel terapinin de başlangıç cümlesi sayılır.
2. "Hayatında olup biten şeylerin dilediğin şekilde olmasını isteme; nasıl oluyorlarsa öyle olmalarını iste. Böylece her zaman mutlu olursun."
3. "Size ait olmayan şeylerin sizi rahatsız etmesine izin vermeyin."
4. "Eğer biz kaygı duymak istemezsek, bizi kim kaygılandırabilir ki?"
5. "İlk önce kendine ne olacağını sor, sonra ne yapmak gerekiyorsa yap." (Söylevler, III. kitap, 23. bölüm)
Özgürlük
6. "Kim ki kendisinin efendisi değildir, özgür değildir."
7. "Sadece eğitimli olanlar özgürdür." — Burada "eğitim", okul değil, kendi tepkilerini yönetmeyi öğrenmek demektir.
8. "İyi bir adam kimdir diye sorarsan, sana iradesini görünüşlere henüz teslim etmemiş bir kişiden başkasını gösteremem."
9. Köle doğmuş bir filozofun kurduğu cümle: "Beni felsefe özgür kıldı; ben asla köle olmadım." — Bedenen köleyken zihnen özgür olduğunu söyler; Stoacılığın en sık tartışılan iddiası budur.
Erteleme ve alışkanlık
10. "Yarın bambaşka bir insan olacağım diyorsun. Niye bugünden başlamıyorsun?"
11. "Bir insanın, bildiğini zannettiği bir şeyi öğrenmesi imkânsızdır." — Öğrenmenin önündeki asıl engeli cehalet değil, bildiğini sanmak sayar.
12. "Bir ahmağı ne ikna edebilirsin ne caydırabilirsin."
13. "En bariz hakikatlere teslim olmayanlarla tartışmak neye yarar?"
İnsan hâlleri
14. "Acının rengi yok; herkes için aynı akar."
15. "Öküzlerle domuzlar konuşabilseydi, yemden başka şey düşünenlerle alay ederlerdi." — Çoğunluğun değer ölçüsüne dair sert bir benzetme.
16. "Bunu bilen adam kimseye kızmaz, gücenmez, kimseyi aşağılamaz, kimsenin arkasından konuşmaz, kimseden nefret etmez." — Stoacı ahlakın pratik sonucu: öfkenin kendisi bir yanılgının belirtisidir.
Nereden başlamalı
El Kitabı elli üç kısa maddedir; bir oturuşta okunur ve Stoacılığın bütün çerçevesini verir. Ardından Söylevler. Bu metinleri sevdiyseniz Marcus Aurelius'un Kendime Düşünceler'i doğal devamıdır — orada aynı fikirlerin bir imparatorun günlüğündeki hâlini okursunuz.
Kapanış
Epiktetos'un cazibesi, hayatın zorluklarını inkâr etmemesidir: hastalık, ölüm, haksızlık hepsi yerinde durur. Değiştirmeyi önerdiği tek şey, bunlara verdiğimiz tepkidir — çünkü elimizde gerçekten olan tek şey odur.
