Franz Kafka 1883'te Prag'da doğdu, 1924'te kırk yaşında vereme yenildi. Hukuk okudu, ömrü boyunca bir sigorta kurumunda memur olarak çalıştı, akşamları yazdı. Hayattayken yalnızca birkaç ince kitap yayımladı.
Ölürken, yayımlanmamış bütün metinlerinin yakılmasını istedi. Arkadaşı Max Brod bunu yapmadı: Dava, Şato ve Amerika bu sayede var. Kafka'nın adı bugün bir sıfat hâline geldi — "kafkaesk", görünmeyen bir otorite karşısında çaresiz kalmanın adıdır.
Okumak ve yazmak üzerine
1. "Bizi bir yumruk gibi başımıza vurup uyandırmayan bir kitabı neden okuyalım? ... Bir kitap, içimizdeki donmuş denizi kıran balta olmalıdır." (Oskar Pollak'a mektup, 27 Ocak 1904) — Kafka'nın en çok alıntılanan cümlesi; okumanın rahatlatmak değil sarsmak için olduğunu söyler.
2. "Sadece bizi yaralayan, bıçak gibi saplanan kitapları okumalıyız." — Aynı mektubun devamı.
Aforizmalar
3. "Umut var, hem de sonsuz umut — yalnız bizim için değil." (Max Brod'un aktardığı konuşma) — İkiye bölünmüş bir cümle: ilk yarısı teselli eder, ikinci yarısı geri alır. Kafka'nın mizahı tam buradadır.
4. "Bir kafes, kendine bir kuş aramaya çıkmış." (Zürau Aforizmaları) — Sekiz kelimede bir dünya kurar: tutsaklık, tutsağını arar.
5. "Bir noktadan sonra geri dönüş yoktur. Ulaşılması gereken nokta budur." (Zürau Aforizmaları)
6. "Bütün insan hataları sabırsızlıktır: yöntemli olanın vaktinden önce kesilmesi." (Zürau Aforizmaları)
7. "İki temel insan günahı vardır, ötekiler bunlardan türer: sabırsızlık ve tembellik. Sabırsızlık yüzünden cennetten kovuldular, tembellik yüzünden geri dönmüyorlar." (Zürau Aforizmaları)
Yalnızlık ve insanlar
8. "Herkes, beraberinde taşıdığı bir parmaklığın ardında yaşıyor."
9. "Hayvan bize insandan daha yakın. Parmaklık burada. Hayvanla yakınlık kurmak, insanla kurmaktan daha kolay."
10. "Bütün soruların cevapları bir köpeğin bakışında gizlidir."
11. "Eğer mutluluktan ölünüyorsa, bu benim başıma gelmeli."
Romanlarından
12. "Gregor Samsa bir sabah huzursuz düşlerden uyandığında, kendini yatağında devasa bir böceğe dönüşmüş buldu." (Dönüşüm, 1915) — Edebiyat tarihinin en çok bilinen açılış cümlelerinden. Dikkat edin: dönüşümün nasıl olduğu hiç anlatılmaz, roman sonucundan başlar.
13. "Birisi Josef K.'ye iftira etmiş olmalıydı; çünkü bir sabah, kötü bir şey yapmadığı hâlde tutuklandı." (Dava, 1925) — Suçun ne olduğu kitabın sonuna kadar söylenmez; "kafkaesk" sıfatının kaynağı büyük ölçüde budur.
14. "Mesele, çocuklarına vereceğin herhangi bir ders değil; örnek bir yaşamdı." — Babaya Mektup'un düşünce çizgisinde, öğretmekle yaşamak arasındaki farkı söyler.
Hayatından iki not
15. Kafka vejetaryendi. Bir akvaryumdaki balığa bakarken söylediği aktarılır: "Şimdi sana daha bir iç huzuruyla bakabiliyorum, çünkü artık seni yemiyorum."
16. Sigorta kurumundaki işini bırakmadı; yazıyı hep işten arta kalan saatlere sıkıştırdı. Günlüklerinde en sık yakındığı şey zamansızlıktır — bugün "yan işle yazmak" diye anlatılan hâlin ilk kayıtlarından biri onun defterleridir.
Nereden başlamalı
Dönüşüm kısadır ve Kafka'nın bütün yöntemini bir arada gösterir. Ardından Dava. Aforizmalar için Zürau Aforizmaları, mektuplar için Babaya Mektup — bu sonuncusu bir edebiyat metni kadar bir belge olarak da okunur.
Kapanış
Kafka'nın cümleleri süssüzdür; korkutucu olan üsluptaki değil, durumdaki tuhaflıktır. Bir adam böceğe dönüşür ve asıl mesele işe nasıl gideceğidir. Bugün "kafkaesk" dediğimizde tarif ettiğimiz şey tam olarak budur.
