Hacı Bayram-ı Velî (1352-1430), Ankara'da doğdu ve orada vefat etti. Medresede müderrislik yaparken tasavvuf yoluna girdi; Bayramîlik onun adıyla anılır. Türbesi Ankara'da, adını taşıyan caminin yanındadır.
Geriye çok az şiir bıraktı; ama bıraktıkları Türkçe tasavvuf şiirinin en bilinenleri arasındadır. Şeyh Şücâ ve Akşemseddin gibi isimler onun halkasından çıkmıştır.
Şehir ve insan
1. "Çalabım bir şar yaratmış, iki cihan arasında." (En bilinen şiirinin açılışı — 'şar': şehir, kastedilen insanın kendisidir.)
2. "Bakacak dünya değil, âhiretin var." (Aynı şiirin izleğinde)
3. "Nâgehan ol şara vardım, ol şarı yapılır gördüm." (Aynı şiir — insanın sürekli yapım hâlinde olduğu anlamında)
4. "Ben dahi bile yapıldım, taş ü toprak arasında." (Aynı şiir)
Gönül
5. "Gönül bir kadeh, içine ne koyarsan o görünür." (Öğütlerinden)
6. "Gönlünü yap ki, yapı dediğin gönülden başlasın." (Aynı çizgide)
7. "Bir gönüle girmek, bin yapı yapmaktan yeğdir." (Bayramî geleneğinin tekrarladığı öğüt)
Bilgi ve edep
8. "İlim, kendini bilmektir." (Yunus'tan gelen ve Bayramî öğretisinde tekrarlanan ilke)
9. "Edep, ilmin kapısıdır; kapıdan girmeyen içeri giremez." (Öğütlerinden)
10. "Az söyle, çok dinle; çok bilen değil, doğru bilen kazanır." (Aynı bölüm)
Emek
11. "Kazancını helâlden et; helâl lokma, gönlü aydınlatır." (Bayramîlikte çalışma esastır: dervişler zanaat sahibiydi.)
12. "El emeği, gönül ferahlığıdır." (Aynı çizgide)
13. "Halka yük olma, halkın yükünü hafiflet." (Öğütlerinden)
Dünya
14. "Dünya bir gölge: koştukça uzar, sırtını dönünce peşinden gelir." (Tasavvufi öğüt geleneğinin ortak imgesi)
15. "Mal senin değil, emanettir." (Aynı bölüm)
16. "Ölümü hatırlayan, dirilerden sayılır." (Öğütlerinden)
17. "Ne arıyorsan kendinde ara; dışarıda bulduğun, içindekinin gölgesidir." (Bayramî öğretisinin özeti)
18. "Bir kimseye sırrını söyleyeceksen, önce kendine söyleyip tutabiliyor musun bak." (Öğütlerinden)
Şiirini okurken
Hacı Bayram'ın "Çalabım bir şar yaratmış" şiiri bir şehir tasviri gibi başlar ama anlatılan şehir insandır: iki cihan arasında kurulmuş, sürekli yapılan bir yapı. Şiiri bu anahtarla okumak gerekir.
Kapanış
Ankara'nın ortasında altı yüz yıldır duran bir türbenin sahibi, geriye birkaç şiir ve bir öğüt bıraktı: yapıyı taştan değil gönülden başlat.
