Hâfız-ı Şîrâzî (1325-1390 dolayları), İran'ın Şiraz şehrinde yaşadı. Kur'an'ı ezberlediği için "Hâfız" diye anılır. Geriye tek bir kitap bıraktı: Divan. Bu kitap İran evlerinde yüzyıllardır hem okunur hem de fal açmak için kullanılır (fâl-ı Hâfız).
Şiirinde şarap, meyhane ve sevgili imgeleri geçer; bunlar tasavvufi okumada ilahi aşkın sembolleri sayılır. Aşağıdaki beyitler yaygın Türkçe çevirilerin anlamını verir.
Aşk
1. "Aşk kolay göründü önce, sonra güçlükler çıktı." (Divan'ın ilk gazelinin ünlü açılışı)
2. "Sevgilinin yüzünden başka ayna aramadım." (Gazellerinden)
3. "Aşk derdinin ilacı, yine aşkın kendisidir." (Gazellerinin sık tekrarlanan fikri)
4. "Gönül verdiysen, canından da geçmeye hazır ol." (Divan'ın izleğinde)
Meyhane ve riyasızlık
5. "Riyakâr zahidin hırkasından, meyhanenin eşiği daha temizdir." (Hâfız'ın en çok bilinen tavrı: gösterişçi dindarlık eleştirisi)
6. "İçtiğimiz şarap değil, gönlümüzün ateşidir." (Tasavvufi okumada meyin karşılığı)
7. "Ne söylersen söyle, sözün özü şudur: kimseyi incitme." (Divan'ın ahlaki özeti sayılan beyit)
Zaman ve kader
8. "Bugünün işini yarına bırakma; yarın kimin olduğu belli değil." (Gazel)
9. "Felek herkesin başına bir sırayla gelir; sıranı beklemeyi bil." (Divan'ın çizgisinde)
10. "Gül mevsimi kısadır; fırsatı kaçıran, dikeniyle kalır." (Gül-bülbül imgesinin işlendiği gazellerden)
Gönül
11. "Gönül kırmak, Kâbe yıkmaktan beterdir." (Hâfız'a ve başka İran şairlerine atfedilen meşhur söz; gönül kırmanın ağırlığını anlatır.)
12. "Gönlü kırık olanın duası çabuk kabul olur." (Divan'ın halk arasındaki yorumlarından)
13. "Dünya kimseye kalmadı; kalmayacak da." (Gazellerinin tekrar eden izleği)
Şiir ve söz
14. "Hâfız'ın sözü, gönül ehline armağandır." (Gazellerin kapanış beyitlerinde şair kendi adını anar — buna 'mahlas beyti' denir.)
15. "Söz, gönülden çıkmazsa gönüle girmez." (Divan'ın şiir anlayışının özeti)
16. "Şiraz'ın gülü de bülbülü de bana yeter." (Şiraz sevgisini anlattığı beyitlerden)
Öğüt
17. "Dostla geçen bir saat, düşmanla geçen bir ömürden iyidir." (Divan'ın öğüt beyitlerinden)
18. "Kimseye yük olma, kimseyi de yük sayma." (Divan'ın ahlaki çizgisinde)
19. "Sabır acıdır, meyvesi tatlı." (Doğu edebiyatının ortak sözü; Hâfız'da da karşılığı vardır.)
20. "Bu dünyada iki şey boşa gitmez: iyilik ve sevgi." (Gazellerin kapanış fikirlerinden)
Divan'ı okurken
Hâfız'ın Divan'ı baştan sona okunmaz: gazeller bağımsızdır. İran geleneğinde kitap rastgele açılır ve çıkan gazel "o güne söylenmiş" sayılır. Türkçede Abdülbaki Gölpınarlı ve başka çevirmenlerin nesir çevirileri vardır; şiirin ölçüsü çeviride kaçınılmaz olarak değişir.
Kapanış
Hâfız altı yüz yıldır okunuyor, çünkü hem meyhaneyi hem mescidi aynı beyitte anıp kimseyi dışarıda bırakmıyor. Divan'ın halk arasındaki adı boşuna "gönül kitabı" değil.
