Leonardo da Vinci 1452'de Vinci kasabasında doğdu, 1519'da Fransa'da öldü. Ressam olarak eğitildi; ama ömrünün büyük bölümünü anatomi çizmek, su akışını incelemek, makine tasarlamak ve uçuşu çözmeye çalışmakla geçirdi.
Geride yaklaşık 13.000 sayfa not bıraktı; bugüne 7.000 kadarı ulaştı. Notları sağdan sola, aynalı yazıyla tutmuştu. Aşağıdaki alıntılar bu defterlerden ve öğrencisi Melzi'nin derlediği Resim Üzerine İnceleme'den.
Bilgi ve otorite
1. "Tartışmada otoriteye dayanan kişi, aklını değil hafızasını kullanır." — Rönesans'ın en net cümlelerinden: "kitapta öyle yazıyor" bir kanıt değildir.
2. "Matematikçi olmayan kimse eserimin unsurlarını okumasın." — Defterlerinin başına yazdığı uyarı.
3. "Mekanik, matematik bilimlerinin cennetidir; çünkü matematiğin meyvelerine onun aracılığıyla ulaşılır."
4. "Doğada nedensiz hiçbir şey yoktur. Nedeni bilirsen, deneye ihtiyacın kalmaz."
5. "Sonsuz olan, ulaşılamayan tek şeydir; ulaşılabilseydi sonlu olurdu."
Çalışmak ve tembellik
6. "Demir kullanılmadıkça paslanır, durgun su saflığını yitirir; aynı şekilde eylemsizlik de zihnin gücünü emer."
7. "İyi geçen bir gün nasıl tatlı bir uyku getirirse, iyi kullanılmış bir hayat da mutlu bir ölüm getirir. İyi geçirilmiş bir ömür uzundur."
8. "Sonucu işçisiyle birlikte ölen çalışmalardan uzak dur." — Kalıcı olanı seçmeye dair bir ölçü.
9. "Başlangıçta direnmek sondan kolaydır."
Ustalık ve öğrencilik
10. "Ustasını geçemeyen öğrenci zavallıdır." — Sanat atölyelerinin hiyerarşisi düşünülürse cesur bir cümle.
11. "Ressam doğayla yarışır." (Resim Üzerine İnceleme)
12. "Sokaktaki kadınların ve erkeklerin zarafetine bakın" — Ressam adaylarına verdiği öğüt: modelleri atölyede değil, hayatın içinde arayın.
Gözlem defterinden
13. Bir mağaranın ağzında durduğu anı anlatır: "İçimde iki şey birden yükseldi: korku ve arzu — karanlık mağaranın tehdidinden korku, içeride mucizevi bir şey olup olmadığını görme arzusu." — Bilim insanının ruh hâlini anlatan en güzel cümlelerden.
14. "Zorunluluk, doğanın hem hanımı hem koruyucusudur."
15. "Faydalı icatlar kitabından önce mekanik bilimi kitabı gelmelidir." — Uygulamadan önce ilkeyi koyan bir sıralama.
16. Ona en çok atfedilen "Sadelik, en büyük incelmedir" cümlesinin defterlerinde karşılığı yoktur; kaynağı belirsiz sözlerdendir. Leonardo'nun adına dolaşan alıntıların önemli bir kısmı için aynı durum geçerli — not defterleri yayımlanmış olduğu için gerçek bir alıntının yeri gösterilebilir.
Nereden başlamalı
Türkçede Paris Elyazmaları ve Not Defterleri seçkileri bulunuyor. Resim üzerine düşünceleri için Resim Üzerine İnceleme'ye bakın. Hayatı için Walter Isaacson'un biyografisi, defterlerden bol alıntı taşıdığı için iyi bir giriş.
Kapanış
Leonardo'yu bugün bu kadar ilgi çekici kılan, tabloları kadar soru sorma biçimidir: bir kuşun kanadını neden o açıyla tuttuğunu merak edip sayfalarca not tutar. "Otoriteye dayanan kişi hafızasını kullanır" diyen bir adamın, kendi gözüne bu kadar güvenmesi şaşırtıcı değil.
