Niccolò Machiavelli 1469'da Floransa'da doğdu, 1527'de öldü. On dört yıl Floransa Cumhuriyeti'nde diplomat ve devlet görevlisi olarak çalıştı; Medici ailesi iktidara dönünce görevinden alındı, işkence gördü, kırsala çekildi. Prens'i orada, 1513'te yazdı — iş bulmak umuduyla.
Kitap ölümünden beş yıl sonra basıldı ve beş yüz yıldır tartışılıyor. Ondan önce siyaset kitapları "iyi hükümdar nasıl olmalı" diye sorardı; Machiavelli "iktidar gerçekte nasıl korunur" diye sordu.
Sevilmek mi, korkulmak mı?
1. "Sevilmekten çok korkulmak bence çok daha güvenlidir." — Kitabın en bilinen bölümü. Gerekçesi de hemen ardından gelir.
2. "Sevgi bağı şükranla örülmüştür, yani insanların koparmakta duraksamadıkları bir iplikle; ama korku bağı, insanları hiç terk etmeyen ceza yeme korkusuyla dokunmuştur."
3. "İnsanlar severken kendilerine, korkarken prense bağlı olduklarına göre, sakıngan bir prens başkalarına bağlı şeye değil, kendisine bağlı şeye dayanmalıdır."
4. "Sadece, korku salarken kin ve nefret uyandırmasın yeter." — Genellikle atlanan sınır cümlesi: korku bir araçtır, nefret ise felakettir.
İktidarın zamanlaması
5. "Kötülük bir seferde bütünüyle yapılmalıdır; tatmak için ne kadar az zaman olursa o kadar az yaralayıcı olur. İyilik ise daha iyi tadına varılsın diye azar azar yapılmalıdır." — Bugün yönetim kitaplarında "kötü haberi bir kerede ver" diye anlatılan ilkenin beş yüz yıllık hâli.
6. "Başlangıçta direnmek, sonda direnmekten kolaydır."
7. "İnsanlar sakınmasızca bir işe başladılar mı, iyinin tadına bakarken altta yatan zehri fark etmezler."
İnsan doğası
8. "İnsanlar başkalarına en çok korkudan ya da hınç duydukları için zarar verirler."
9. "İnsanlar hakkında genelde şu söylenebilir: nankör, değişken, içten pazarlıklı, korkak ve çıkarcıdırlar; onlara iyilik ettiğin sürece hepsi seninledir... ama bir gerekmeye görsün hepsi senden yüz çevirirler."
10. "Para gücüyle edinilmiş dostluklar borç alınmıştır, kazanılmış değil — ve tam gerektiği zaman kullanılamaz olurlar."
11. "Senin tam karşıtın olan onca insan arasında her zaman ve her şeyde iyi insan örneği olmak istersen, kesinlikle yitip gidersin." — Kitabın en çok tartışılan cümlesi; ahlakı reddetmez, ahlaklı kalmanın bedelini hatırlatır.
Fetih ve yönetim
12. "Özgür yaşamaya alışmış bir kenti ele geçirip yıkmayan, onun tarafından yıkılmayı beklemelidir; çünkü bir başkaldırıda özgürlük adı ve eski görenekler ona sığınak olur." — Bir toplumun hafızasını siyasi bir güç sayar.
13. "İnsanları ya okşayacaksın ya tepeleyeceksin; hafif hakaretlerin öcünü alabilirler ama ağırlarına güçleri yetmez."
14. "Fethetme hevesi bildik ve pek doğal bir şeydir... ama gücü kuvveti olmadan fethe kalkışanlar hata yapar ve kınanmayı hak ederler."
15. "Bir prens, kendisine zalim denecek diye çekingen davranmamalıdır. Aşırı merhametli olmak yüzünden kargaşaya göz yummaktansa, az sayıda ibret olacak ceza vermek daha merhametlice sayılır."
'Amaç aracı meşru kılar' meselesi
16. Machiavelli'ye atfedilen bu cümle Prens'te birebir geçmez. Kitaptaki düşünce, sonuçlara bakılması gerektiğidir; yaygın kalıp bunun sonraki yüzyıllarda sadeleştirilmiş hâlidir. Aynı şekilde "makyavelizm" terimi de, yazarın kendi düşüncesinden daha dar ve daha olumsuz bir anlam taşır — Söylevler'de cumhuriyeti savunan aynı adamdır.
Nereden başlamalı
Prens kısadır, bir haftada bitirilir; 15., 17. ve 18. bölümler en çok tartışılan kısımlardır. Ardından Söylevler'e bakın: aynı yazarın cumhuriyetçi yüzünü orada görürsünüz ve Prens'i tek başına okumanın neden yanıltıcı olduğunu anlarsınız.
Kapanış
Machiavelli'yi rahatsız edici kılan şey, kötülüğü savunması değil; herkesin bildiği ama söylemediği şeyi yazıya geçirmesidir. Beş yüz yıldır tartışılıyor olması da bunun kanıtı.
