Michel de Montaigne (1533-1592), Fransız düşünür. 38 yaşında kamu görevini bırakıp şatosunun kulesine çekildi ve hayatının geri kalanını Denemeler'i (Essais) yazarak geçirdi. "Deneme" türünü kuran kitaptır: kanıtlamaya değil, düşünmeye çalışır.
Kitabın konusu Montaigne'in kendisidir — ama kibirden değil, elindeki tek örnek kendisi olduğu için. Aşağıda sözlerin hangi kitap ve denemeden geldiği verilmiştir.
Kendini tanımak
1. "Ben neyi biliyorum?" (Que sais-je? — Denemeler'in taşıdığı temel soru, II. kitap, Raymond Sebond'un Savunması)
2. "Dünyanın en büyük işi, kendi kendine ait olmayı bilmektir." (I. kitap, Yalnızlık Üstüne)
3. "Dünyanın en yüksek tahtında bile insan yalnızca kendi kıçının üstünde oturur." (III. kitap, Deneyim Üstüne)
4. "Herkes önüne bakar; ben içime bakarım." (II. kitap, Kibir Üstüne)
Ölüm
5. "Felsefe yapmak, ölmeyi öğrenmektir." (I. kitap, 20. deneme — başlık olarak)
6. "Ölümün bizi nerede beklediği belli değil; biz onu her yerde bekleyelim." (I. kitap, 20. deneme)
7. "Ölmeyi öğrenen, köle olmayı unutur." (Aynı denemenin düşünce çizgisinde)
Dostluk
8. "Çünkü o oydu; çünkü ben bendim." (I. kitap, Dostluk Üstüne — Étienne de La Boétie için)
9. "Gerçek dostlukta ruhlar öyle karışır ki, onları birleştiren dikişi bulamazsınız." (Aynı deneme)
Eğitim
10. "Dolu bir kafa değil, iyi kurulmuş bir kafa isterim." (I. kitap, Çocukların Eğitimi Üstüne)
11. "Öğrenciye önce konuşması değil, dinlemesi öğretilmeli." (Aynı deneme)
12. "Bilmek ezberlemek değildir; ezber, bilginin gölgesidir." (Aynı denemenin çizgisinde)
13. "Çocuğu kitaba değil, dünyaya çıkarın: seyahat en iyi okuldur." (Aynı deneme)
Alışkanlık ve yargı
14. "Alışkanlık ikinci bir doğadır ve birincisinden daha güçlüdür." (I. kitap, Alışkanlık Üstüne)
15. "Kendi görüşümüzü doğru sanmamızın sebebi çoğu kez onu çok duymuş olmamızdır." (Aynı denemenin çizgisinde)
16. "Barbar dediğimiz, kendi alışkanlıklarımıza benzemeyendir." (I. kitap, Yamyamlar Üstüne)
Yaşamak
17. "Hayatımızın en büyük ve şanlı eseri, yerli yerinde yaşamaktır." (III. kitap, Deneyim Üstüne)
18. "Bugünü yaşamayı bilmeyen, yarını da yaşayamaz." (Aynı denemenin çizgisinde)
19. "Hayatımda korkunç talihsizlikler oldu; çoğu hiç gerçekleşmedi." (Ona atfedilen ünlü söz; Denemeler'de bu cümle birebir geçmez, benzer bir düşünce III. kitapta vardır.)
20. "Kitaplarım beni avutur; yalnızlığımda arkadaşım, kalabalıkta sığınağımdır." (III. kitap, Üç Tür İlişki Üstüne)
21. "Kendi evimde bile rolümü oynarım; maskeyi takan da insandır, çıkaran da." (III. kitap, Yararlı ile Doğru Üstüne)
22. "Bir insanı tanımak için onu kendi evinde görmek gerekir." (Denemeler'in genel bakışını özetleyen söyleyiş)
Okurken
Denemeler baştan sona okunmaz; başlıklara bakıp ilgi çekeni okumak Montaigne'in kendi önerdiği yoldur. Türkçede Sabahattin Eyüboğlu çevirisi klasikleşmiştir.
Kapanış
Montaigne'i dört yüz elli yıl sonra da okunur kılan şey, haklı çıkma çabasının yokluğudur. "Ben neyi biliyorum?" diye soran bir adam, kendinden emin bir adamdan daha uzun yaşıyor.
