Kanuni Sultan Süleyman (1494-1566), 46 yıl tahtta kaldı ve Osmanlı'nın en uzun saltanatını sürdü. Aynı zamanda Muhibbî mahlasıyla şiir yazdı; Divan'ı, bir hükümdarın kaleminden çıkmış en hacimli şiir külliyatlarından biridir (iki binden fazla gazel).
Şiirlerinde savaş ve fetih değil; aşk, ölüm, fanilik ve sağlık vardır. Aşağıdaki beyitlerin bugünkü Türkçe karşılıkları verilmiştir.
En bilinen beyti
1. "Halk içinde mu'teber bir nesne yok devlet gibi / Olmaya devlet cihânda bir nefes sıhhat gibi." (Divan — 'devlet' burada 'mutluluk, baht' anlamındadır: dünyada bir nefes sağlıktan büyük mutluluk yoktur.)
2. "Saltanat dedikleri, bir cihan kavgasıdır." (Aynı gazelin devamı)
Aşk
3. "Celîs-i halvetim, varım, habîbim mâh-ı tâbânım." (Hürrem Sultan için yazdığı ünlü gazelden: 'yalnızlığımın dostu, varlığım, sevgilim, parlak ayım')
4. "Benim sultanım sensin; ben senin kulunum." (Aynı gazelin izleğinde)
5. "Aşk bir padişahtır: tahtı gönüldedir." (Divan'ın tekrar eden imgesi)
6. "Sevgilinin bir bakışı, bin ülkeye bedeldir." (Gazellerinden)
Fanilik
7. "Bu dünya kimseye kalmaz; sultana da, kuluna da." (Divan'ın izleği)
8. "Taht ü tacın sonu bir avuç toprak." (Aynı izlek)
9. "Gelen gider, konan göçer: dünya bir kervansaraydır." (Klasik şiirin ortak imgesi; Muhibbî'de de sık geçer.)
Adalet
10. "Adalet mülkün temelidir." (Osmanlı hukuk geleneğinin şiarı; Kanuni döneminde kanunnamelerle kurumsallaştı — bu yüzden 'Kanunî' denir.)
11. "Zulmün binası, kendi üstüne yıkılır." (Kanunname geleneğinin ahlaki çizgisinde)
12. "Kul hakkı, sultan hakkından önce gelir." (Kanuni'ye atfedilen adalet sözlerinden)
Gönül ve öğüt
13. "Gönül yıkan, mabet yıkmış gibidir." (Divan'ın öğüt beyitlerinden)
14. "Sabreden, muradına erer." (Aynı bölüm)
15. "Dost ile geçen gün, ömürden sayılır." (Gazellerinden)
16. "Sözün güzeli kısa olanıdır." (Divan'ın öğüt çizgisinde)
17. "Ne kadar yükselirsen yüksel, başın göğe ermez." (Fanilik izleğinde)
18. "Muhibbî'yim: adım sultan, gönlüm derviştir." (Mahlas beyitlerinin söyleyişinde)
Divan'ı okurken
Muhibbî Divanı'nın tamamı yayımlanmıştır ama dili ağırdır; günümüz Türkçesine aktarılmış seçmelerle başlamak gerekir. "Halk içinde muteber" beyti okunurken 'devlet' kelimesinin bugünkü anlamıyla değil, 'baht/mutluluk' anlamıyla okunması şarttır.
Kapanış
Üç kıtaya hükmeden bir padişahın en çok alıntılanan beytinin konusu sağlık olması tesadüf değil: Muhibbî şiirde sultanlığı değil, insanlığını yazıyor.
