Namık Kemal 1840'ta Tekirdağ'da doğdu, 1888'de Sakız Adası'nda öldü. Şair, oyun yazarı, romancı ve gazeteci. Yazıları yüzünden Magosa'ya sürüldü, ömrünün büyük bölümünü sürgünde ya da gözetim altında geçirdi.
Türk edebiyatına yaptığı iş tek kelimeyle özetlenebilir: hürriyet. Bu kelimeyi bir siyasi talepten bir edebî tutkuya çevirdi; ondan sonra yazan herkes onun açtığı yoldan geçti.
Hürriyet
1. "Ne mümkün zulm ile, bîdâd ile imhâ-yı hürriyet." (Hürriyet Kasidesi) — Günümüz Türkçesiyle: zulümle, haksızlıkla özgürlüğü yok etmek mümkün değildir.
2. "Ne efsunkâr imişsin âh ey dîdâr-ı hürriyet: esîr-i aşkın olduk, gerçi kurtulduk esâretten." — "Ey özgürlüğün yüzü, ne büyüleyiciymişsin: esaretten kurtulduk ama bu kez senin aşkının esiri olduk."
3. "Kimsenin lütfuna olma tâbi: bedeli cevher-i hürriyettir." — Bir iyiliğin bedeli özgürlükse, o iyilik pahalıdır.
4. "İnsan vatanı sever, çünkü hürriyeti, rahatı, hakkı vatan sayesinde kaimdir." — Vatan sevgisini duygusal değil, hukuki bir zemine oturtur.
Devlet ve halk
5. "Devlet; halkın ne babasıdır, ne hocasıdır, ne vasisidir, ne lalasıdır." — 19. yüzyılda yazılmış, bugün bile tartışma açacak bir cümle.
6. "Köpektir zevk alan sayyâd-ı bî-insâfa hizmetten." — "İnsafsız avcıya hizmet etmekten zevk alan ancak köpektir." Sert bir dize; zalime yaranmayı reddeder.
İnsan hâlleri
7. "Bu kadar adam gördüm; içlerinden hiçbiri dünyadan hoşnut değil, hiçbiri de dünyadan gitmek istemez."
8. "İnsan ne idraksiz mahlûktur! Herkes kimsenin sağ kalmadığını bilir de, kendi öleceğine inanmak istemez."
9. "Düşene gülen, acıyandan çok bulunur."
10. "Dünyada bir mutlu gün yoktur ki, mutluluğu dünden hazırlanmış olmasın."
Eğitim
11. "Terbiye ana kucağından başlar; her söylenilen kelime, çocuğun şahsiyetine konan bir tuğladır." — Bir dil ve eğitim cümlesi olarak bugün de sık alıntılanır.
Son sözleri ve mirası
12. Ölüm döşeğindeki son sözü aktarılır: "Biraz dinleneyim."
13. Vatan Yahut Silistre (1873) sahnelendiğinde seyirci sokağa döküldü; oyun yasaklandı ve yazar Magosa'ya sürüldü. Türk tiyatro tarihinde bir oyunun siyasi sonuç doğurduğu ilk örnektir.
14. Namık Kemal'in gazeteciliği, Türkçe düzyazının sadeleşmesinde dönüm noktasıdır: ağır Osmanlıca yerine okurun anlayacağı bir cümle kurmayı tercih etti. Bugün rahat okunabilen makaleleri bunun kanıtı.
Nereden başlamalı
"Hürriyet Kasidesi" en iyi girişidir; kısa ve etkilidir, günümüz Türkçesine aktarılmış hâliyle okunabilir. Ardından Vatan Yahut Silistre ve İntibah. Makaleleri için Osmanlı Tarihi ve gazete yazılarından yapılmış seçkilere bakın.
Kapanış
Namık Kemal'in kalıcılığı, söylediklerinin bugün bile yeni durmasından geliyor. "Devlet; halkın ne babasıdır ne lalasıdır" cümlesi 140 yıl önce yazıldı — ve hâlâ tartışma açıyor.
