Neyzen Tevfik (1879-1953), Bodrum doğumlu ney üstadı ve hiciv şairidir. Yoksul yaşadı, serseri sayıldı, kimsenin gönlünü hoş tutmak için şiir yazmadı. Şiirlerinin çoğu dilden dile dolaştı; kitabı Azab-ı Mukaddes ancak sonradan derlenebildi.
Hicivleri döneme, makama ve riyaya yöneliktir. Aşağıdaki sözler dörtlüklerinden ve anlatılan nüktelerinden seçilmiştir.
Hiciv
1. "Kıbleye dön, kıble sana dönmez." (Riya eleştirisi yapan dörtlüklerinden)
2. "Sağlığında adam yerine koymadıkları için, öldükten sonra heykelini dikerler." (Nüktelerinden)
3. "Bu dünyada dost çoktur; darda görünce anlarsın." (Dörtlüklerinden)
4. "Mevki, adamı adam yapmaz; adam, mevkii adam yapar." (Hiciv çizgisinde)
Kendisi hakkında
5. "Ben esrarımı neyde sakladım; siz de kendi neyinizi bulun." (Neyle ilgili sözlerinin yaygın söyleyişi)
6. "Sarhoşum diyorlar; ayık olanların yaptıklarına bakın." (Nüktelerinden)
7. "Zenginin malı, züğürdün çenesini yorar." (Halk sözü; Neyzen'in de sık tekrarladığı söylenir.)
8. "Ben kimseye yük olmadım, yalnız kendi yükümü taşıdım." (Söyleşilerinden)
Dünya
9. "Ben de bilmem, bu gidiş nereye? / Ama biliyorum: bu gidiş gidiş değil." (Dörtlüklerinin izleğinde)
10. "Dünya bir handır, konan göçer." (Divan geleneğinden gelen izlek)
11. "Kul hakkı yemeyen, hesap gününden korkmaz." (Ahlaki dörtlüklerinden)
Ney ve müzik
12. "Ney inler, çünkü koparıldığı kamışlığı arar." (Mesnevi'nin ilk beytine dayanan ve Neyzen'in sık andığı fikir)
13. "Müzik, söylenemeyeni söyler." (Ney üzerine sözlerinden)
14. "Üfledikçe azalmayan tek şey nefestir." (Neyle ilgili söyleyişlerinden)
Nükteler
15. "Bir mecliste 'Neyzen, sen niçin evlenmedin?' diye sormuşlar; 'Bir kişiye bile zulmetmeyeyim diye' demiş." (Anlatılan nüktelerinden)
16. "'Nasılsın?' diye soranlara: 'Allah'a şükür, hâlimden şikâyetçi değilim; şikâyetçi olsam da dinleyen yok.'" (Aynı kaynaklardan)
17. "Aç kalmaktan korkmadım; alçalmaktan korktum." (Ona atfedilen sözlerden)
18. "Param yok ama borcum da yok." (Nüktelerinden)
Okurken
Neyzen Tevfik'in şiirlerinin bir bölümü dilden dile dolaştığı için farklı biçimlerde aktarılır; ona atfedilen sözlerin bir kısmı da halk arasında sonradan eklenmiştir. Azab-ı Mukaddes ve Hiç derlemeleri en güvenilir kaynaklardır.
Kapanış
Neyzen Tevfik'i sevdiren şey keskin dili kadar tutarlılığıdır: kimseye yaranmadı, kimseden bir şey istemedi. Hicvi de buradan güç alıyor.
