Friedrich Nietzsche 1844'te Almanya'da doğdu. Yirmi dört yaşında Basel Üniversitesi'ne profesör olarak atandı — felsefe tarihinin en genç profesörlerinden biridir. Sağlık sorunları yüzünden on yıl sonra görevini bıraktı ve gezgin bir hayat sürerek yazdı. 1889'da Torino'da akli dengesini yitirdi, 1900'de öldü.
Nietzsche aforizmalarla yazar: kısa, keskin, çoğu zaman kışkırtıcı paragraflar. Bu yüzden sözleri bağlamından kopmaya çok elverişlidir. Aşağıda her aforizmanın hangi kitapta ve hangi bölümde geçtiği verilmiştir; birkaçının ise sık yapılan yanlış okuması ayrıca açıklanmıştır.
Güç, acı ve dayanıklılık
1. "Beni öldürmeyen şey beni güçlendirir." (Putların Alacakaranlığı, "Oklar ve Özdeyişler", 8) — Nietzsche'nin en çok alıntılanan cümlesi; kitapta tek satırlık bir aforizmadır.
2. "Yaşamak için bir 'neden'i olan, hemen her 'nasıl'a katlanır." (Putların Alacakaranlığı, "Oklar ve Özdeyişler", 12) — Viktor Frankl'ın sonradan ünlendirdiği cümle aslında buradan gelir.
3. "Canavarlarla dövüşen, bu sırada kendisinin de canavara dönüşmemesine dikkat etmeli." (İyinin ve Kötünün Ötesinde, 146)
4. "Ve uzun süre bir uçuruma bakarsan, uçurum da sana bakar." (İyinin ve Kötünün Ötesinde, 146) — Bir öncekinin hemen ardından gelen cümle; ikisi tek aforizmadır.
5. "İnsan bir iptir: hayvanla üstinsan arasına gerilmiş bir ip — uçurumun üstünde bir ip." (Böyle Buyurdu Zerdüşt, Önsöz)
6. "İnsanda büyük olan şey, onun bir köprü olması, bir amaç olmamasıdır." (Böyle Buyurdu Zerdüşt, Önsöz)
Hakikat, sanat ve müzik
7. "Müzik olmasaydı hayat bir yanılgı olurdu." (Putların Alacakaranlığı, "Oklar ve Özdeyişler", 33)
8. "Sanatımız var, hakikat yüzünden yok olmayalım diye." (Notlarından; Güç İstenci derlemesinde)
9. "Herkes için yazılmış kitap, hep kötü kokan bir kitaptır." (İyinin ve Kötünün Ötesinde, 30) — Kolay anlaşılırlığa karşı yazılmış bir uyarı.
10. "Kanla yazanı sev: kan ruhtur." (Böyle Buyurdu Zerdüşt, "Okuma ve Yazma Üstüne")
11. "Dans edemeyen bir tanrıya inanmam." (Böyle Buyurdu Zerdüşt, "Okuma ve Yazma Üstüne") — Nietzsche'nin ağırlık ve ciddiyet karşıtlığı.
"Tanrı öldü" gerçekte ne demek?
12. "Tanrı öldü. Tanrı ölü kaldı. Ve onu biz öldürdük." (Şen Bilim, 125 — "Deli" başlıklı bölüm) — Cümle bir zafer ilanı değildir: kitapta bunu söyleyen kişi "deli" diye anılır ve söyledikten sonra dehşete düşer.
13. "Kendimizi bu kanı silmek için ne yapacağız? Hangi su bizi temizleyecek?" (Şen Bilim, 125) — Aynı bölümün devamı; "Tanrı öldü" sözünün korkuyla söylendiğini gösterir.
14. "En sessiz sözlerdir fırtınayı getiren; güvercin ayaklarıyla gelen düşünceler yönetir dünyayı." (Böyle Buyurdu Zerdüşt)
İnsan, ahlak ve kendini aşmak
15. "İnsan aşılması gereken bir şeydir." (Böyle Buyurdu Zerdüşt, Önsöz)
16. "Kişi ne olduğunu bilmeli, ne olmak istediğini değil." (Ecce Homo'nun düşünce çizgisinde)
17. "Ben bir insan değilim, ben dinamitim." (Ecce Homo, "Neden Bir Yazgıyım")
18. "Ahlaki olaylar diye bir şey yoktur; olayların yalnızca ahlaki yorumu vardır." (İyinin ve Kötünün Ötesinde, 108)
19. "Unutmayı bilmeyen, mutluluğu göremez." (Tarihin Yaşam İçin Yararı ve Sakıncası) — Belleğin yükü üzerine.
20. "Kendi alevinde yanmaya hazır olmalısın: önce kül olmadan nasıl yeniden doğacaksın?" (Böyle Buyurdu Zerdüşt)
Sık yanlış anlaşılan söz
"Kadınlara mı gidiyorsun? Kırbacı unutma!" cümlesi Böyle Buyurdu Zerdüşt'te geçer ve Nietzsche'nin kadın düşmanlığının kanıtı olarak gösterilir. Kitapta bu sözü Zerdüşt söylemez: yaşlı bir kadın söyler ve Zerdüşt'e öğüt olarak verir. Bu, Nietzsche'nin kadınlar üzerine yazdıklarının tartışmasız olduğu anlamına gelmez — ama alıntıyı yaparken kimin söylediğini belirtmek gerekir.
Aynı dikkat "Tanrı öldü" için de geçerlidir: Nietzsche bunu bir kutlama olarak değil, bir teşhis ve bir uyarı olarak yazar.
Kapanış
Nietzsche'yi alıntılamak kolay, doğru alıntılamak zordur; çünkü aforizmaları tek başına okunduğunda çoğu zaman tersi anlaşılır. Kitap ve bölüm numarasını yanına yazmak, hem okuyana hem yazara yapılabilecek en iyi iyiliktir.
