Lucius Annaeus Seneca (yaklaşık MÖ 4 - MS 65), Romalı devlet adamı, oyun yazarı ve stoacı filozoftur. İmparator Nero'nun hocası ve danışmanı oldu; yıllar sonra bir suikast planına karıştığı iddiasıyla Nero tarafından ölüme mahkûm edildi ve kendi canına kıyarak öldü.
En çok okunan metinleri, dostu Lucilius'a yazdığı 124 mektup ve Hayatın Kısalığı Üzerine adlı denemesidir. Mektuplar numaralandırılmıştır; aşağıda her alıntının numarası verilmiştir.
Zaman
1. "Kısa bir ömrümüz yok; çoğunu biz harcıyoruz." (Hayatın Kısalığı Üzerine, I) — Kitabın ana fikri: sorun zamanın azlığı değil, nasıl kullanıldığı.
2. "Her şeyi ödünç alırız; yalnız zaman bizimdir." (Hayatın Kısalığı Üzerine)
3. "İnsanlar mallarını korumakta cimridir; zamanlarını harcamakta ise en savurgan." (Hayatın Kısalığı Üzerine)
4. "Yaşamayı bütün ömür boyunca öğrenmek gerekir." (Hayatın Kısalığı Üzerine, VII)
Korku ve beklenti
5. "Gerçekte olduğundan çok, hayalimizde acı çekeriz." (Mektuplar, 13) — En çok alıntılanan cümlesi.
6. "Korkuyu çoğaltan, olacakları önceden yaşamaktır." (Mektuplar, 13)
7. "Bazı şeylere zor oldukları için cesaret edemeyiz; cesaret edemediğimiz için zordurlar." (Mektuplar, 104)
8. "Uzun süre hazırlanan ölüm, kısa süren bir olaydır." (Mektuplar, 4'ün çizgisinde)
Kendine yetmek
9. "Her yerde olmak, hiçbir yerde olmamaktır." (Mektuplar, 2) — Sürekli yer ve uğraş değiştirmenin eleştirisi.
10. "Yoksulluk, az şeye sahip olmak değil; çok şey istemektir." (Mektuplar, 2'nin çizgisinde)
11. "Kalabalıktan kaçın; kendinle baş başa kalmayı öğren." (Mektuplar, 7)
12. "İnsan, insana kutsaldır." (Mektuplar, 95) — Stoacı insan anlayışının en kısa ifadesi.
Dostluk ve söz
13. "Dostunu seçmeden önce düşün; seçtikten sonra güven." (Mektuplar, 3)
14. "Kimseye anlatamayacağın bir şeyi düşünme; kendine söyleyemediğini de yapma." (Mektuplar, 3'ün çizgisinde)
15. "Öğretirken öğreniriz." (Mektuplar, 7) — "Docendo discimus" diye bilinen Latince özdeyişin kaynağı.
16. "Sözlerimizin hayatımıza uyması gerekir; yaşayışı sözüne benzeyen adam büyüktür." (Mektuplar, 75)
Talih ve dayanıklılık
17. "Fırtınasız denizde iyi kaptan yetişmez." (Mektuplar ve Tanrısal Öngörü Üzerine'nin ortak düşüncesi)
18. "Talihin eline yalnızca ona bıraktığını verirsin." (Mektuplar'ın stoacı ilkesi: kontrolümüzde olanla olmayanı ayırmak)
Seneca'yı okurken
Seneca ile ilgili en eski eleştiri, hayatının yazdıklarına uymadığıdır: zenginlikten uzak durmayı öğütlerken Roma'nın en zenginlerinden biriydi, Nero'nun yanında kaldı. Mektuplarında bu çelişkiyi kendisi de tartışır — "ben bilge değilim, bilgeliğe giden yolda bir hastayım" der.
Bu yüzden Seneca alıntıları kişisel bir kusursuzluk iddiası olarak değil, bir çaba kaydı olarak okunur. Kitapları da zaten mektup biçiminde, yani birine anlatarak yazılmıştır.
Kapanış
İki bin yıl önce "gerçekte olduğundan çok hayalimizde acı çekeriz" diye yazan bir adamın cümlelerinin bugün psikoloji kitaplarında karşılık bulması şaşırtıcı değil: Seneca'nın bütün derdi, insanın kendi zihniyle nasıl geçineceğiydi.
