Sigmund Freud 1856'da bugünkü Çekya'da doğdu, 1939'da Londra'da öldü. Nörolog olarak başladı, hastalarını dinleyerek bambaşka bir yola girdi: konuşmanın kendisini bir tedavi yöntemi hâline getirdi. Psikanaliz buradan doğdu.
Kuramlarının çoğu bugün tartışmalıdır; ama "bilinçdışı", "savunma mekanizması" ve "dil sürçmesi" gibi kavramlar gündelik Türkçeye bile yerleşmiştir.
Rüyalar ve bilinçdışı
1. "Rüyaların yorumlanması, zihnin bilinçdışı etkinliklerine giden kral yoludur." (Rüyaların Yorumu, 1900) — Kitabın en bilinen cümlesi.
2. "Deli, uyanıkken rüya gören kimsedir." (Aforizmalar, s. 12)
3. "Unutulan düşünceler nereye gider?" (s. 13) — Freud'un bütün araştırmasını başlatan soru, tek cümlede.
4. "Erdemli insanlar, kötü insanların gerçek hayatta yaptıklarını kendi hayal dünyalarında yaşamakla yetinen kimselerdir." (s. 13)
Düşünmenin çarpıklıkları
5. "Hoşa gitmeyen bir fikrin doğru olmadığını düşünmek insanın doğasında var. Eğer bir fikir bir insanın hoşuna gitmiyorsa, o kişinin o fikir aleyhinde argüman bulması hiç de zor olmayacaktır." (s. 24) — Bugün "motive edilmiş akıl yürütme" denen şeyin erken tarifi.
6. "Düşünmek, fazla enerji sarf etmeden deney yapmaktır — tıpkı bir generalin ordusunu harekete geçirmeden önce harita üzerinde minyatür figürleri hareket ettirmesi gibi." (s. 49)
7. "Kitleler asla gerçeğin peşinde koşmamıştır."
Aşk ve arzu
8. "Erkek sevdiği zaman arzu yoktur; arzuladığı zaman ise aşk yoktur." (s. 25) — Freud'un en çok tartışılan cümlelerinden.
9. "İnsan sevince aptallaşır." (s. 44)
10. "Hem psikolojik hem biyolojik anlamda, insanlarda ne saf bir erkeksilik ne de saf bir kadınsılık vardır." (s. 60) — Dönemi için çok ileri bir cümle.
11. "Yetişkin bir kadının cinsel hayatı, psikoloji bilimi için 'karanlık bir kıta'dır." (s. 51) — Kendi kuramının sınırını itiraf ettiği yer; feminist eleştiri bu cümleyi sık sık hatırlatır.
Bilim, din, medeniyet
12. "Dinsel doktrinlerin tümü illüzyondur; kanıt kabul etmezler." (Bir Yanılsamanın Geleceği, 1927)
13. "Tanrı, abartılmış bir baba figüründen başka bir şey değildir." (Bir Yanılsamanın Geleceği)
14. "Medeniyetin ilk şartı adalettir."
15. "Elde ettiğimiz başarıların peygamber veya tanrıların başarılarıyla boy ölçüşebileceğini zannetmiyorum: Meryem Ana'nın mucizelerine inanan insan sayısı, bilinçdışının varlığına inananlardan çok daha fazla." (s. 57) — Kendi kuramının yaygınlığı hakkında gerçekçi bir değerlendirme.
16. "Ego'nun, dış dünyanın doğrudan etkisiyle değişmiş id'in bir parçası olduğunu görmek kolaydır." (Ego ve İd, 1923) — Üçlü modelin en kısa tarifi.
Nereden başlamalı
Psikanalize Giriş Dersleri en anlaşılır girişidir; üniversite dersleri olarak verildiği için adım adım ilerler. Günlük Yaşamın Psikopatolojisi, dil sürçmeleri ve unutmalar üzerinedir ve en eğlencelisidir. Rüyaların Yorumu ise ana eserdir ama en zoru.
Kapanış
Freud'un kalıcılığı, verdiği cevaplardan çok sorduğu sorulardadır. "Unutulan düşünceler nereye gider?" sorusunu ciddiye almasaydı, bugün kullandığımız pek çok kelime — bilinçdışı, bastırma, savunma mekanizması — elimizde olmayacaktı.
