Yahya Kemal Beyatlı 1884'te Üsküp'te doğdu, 1958'de İstanbul'da öldü. Asıl adı Ahmed Agâh'tır. Gençliğinde Paris'te dokuz yıl kaldı, orada tarih ve şiir okudu; döndüğünde Türkçede "eski"yi yeniden kurmaya girişti. Milletvekilliği ve büyükelçilik yaptı.
Hayattayken hiç şiir kitabı yayımlamadı. Sebebi titizliğiydi: bir mısrayı yıllarca düzelttiği bilinir. Bütün kitapları ölümünden sonra derlendi.
Ölüm üzerine
1. "Artık demir almak günü gelmişse zamandan, meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan." (Sessiz Gemi) — Türkçede ölümü anlatan en bilinen açılıştır.
2. "Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol; sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol." (Sessiz Gemi) — Uğurlamanın olmayışı, ölümün geri dönüşsüzlüğünü anlatır.
3. "Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler; bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler." (Sessiz Gemi)
4. "Birçok gidenin her biri memnun ki yerinden; birçok seneler geçti, dönen yok seferinden." (Sessiz Gemi) — Şiirin en çok tartışılan beyti: gidenlerin memnuniyetini, dönmemelerinden çıkarır.
5. "Ölüm âsûde bahar ülkesidir bir rinde." (Rindlerin Ölümü) — "Rind", dünya telaşına kapılmayan, gönlü tok kişidir; onun için ölüm bir bahar ülkesidir.
6. "Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç." (Rindlerin Akşamı)
İstanbul
7. "Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul!" (Bir Başka Tepeden) — Şehri bir sevgiliye seslenir gibi anar.
8. "Günler kısaldı. Kanlıca'nın ihtiyarları bir bir hatırlamakta geçen sonbaharları." (Eylül Sonu) — Mevsimle yaşlanmayı aynı cümlede birleştirir.
9. "Kendi gök kubbemiz" — Kitabının adı. Yerli bir estetiğin kendi göğü altında kurulabileceği fikrini iki kelimeye sığdırır.
Tarih ve süreklilik
10. "Ne harabîyim ne harabâtî; kökü mazide olan âtiyim." — En çok alıntılanan beyti. "Harabî" yıkık, "harabâtî" meyhane ehli demektir; ikisini de reddeder ve kendini "geçmişe kök salmış bir gelecek" diye tanımlar.
11. "Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik." (Akıncı) — Tarihi bir sevinç duygusuyla anlatan nadir dizelerden.
12. "Dünyada ne ikbal ne servet dileriz, hattâ ne de ukbâda saadet dileriz." (Tercih) — "İkbal" makam, "ukbâ" ahiret demektir. Üç şeyi birden reddeder.
13. "Aşkın gül açan, bülbül öten vaktinde yârânla tarab, yâr ile vuslat dileriz." (Tercih) — Reddettiklerinin yerine ne istediğini söyler: dostla eğlence, sevgiliyle kavuşma.
Şiir üzerine
14. "Şiir, nazım sanatı olduğu için güfteden önce bir bestedir. Mısralarında nağme hissedilmeyen bir manzume sadece bir güftedir ki, onu nesir sahasına atarız." — Yahya Kemal'in poetikasının merkezi: şiirde ses, anlamdan önce gelir.
15. "Mısra mısra bir beste olan bir manzume ise asıl şiirdir." — Yukarıdaki cümlenin devamı; ölçüyü tek tek mısralara indirir.
16. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın onun için söylediği cümle bugün de tekrarlanır: "Yahya Kemal, vatanın ve İstanbul'un sesidir."
Nereden başlamalı
Kendi Gök Kubbemiz en çok okunan kitabıdır; "Sessiz Gemi", "Rindlerin Ölümü" ve İstanbul şiirleri buradadır. Eski Şiirin Rüzgârıyle, divan şiirini bugünün Türkçesiyle sürdürme denemesidir. Düzyazı için Aziz İstanbul'a bakın.
Kapanış
Yahya Kemal'in şiirinde kelimeler yerlerine oturtulmuş gibi durur; bu duygu, yıllarca süren düzeltmelerin sonucudur. "Sessiz Gemi"yi bugün hâlâ ezbere bilenlerin sayısı, o titizliğin karşılığıdır.
