Can Yücel 1926'da İstanbul'da doğdu, 1999'da Datça'da öldü. Babası, köy enstitülerini kuran Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel'dir. Latince ve Yunanca okudu, BBC'nin Türkçe yayınlarında çalıştı, siyasi gerekçelerle hapis yattı, son yıllarını Datça'da geçirdi.
Şiirinin ayırt edici yanı dildir: argoyu ve sokak sözünü şiire soktu; süs olsun diye değil, en kestirme yol olduğu için. Aynı şair Shakespeare'i de Türkçeye kazandırdı — Bir Yaz Gecesi Rüyası'na Bahar Noktası adını verdi ve bu işe "çeviri" değil "Türkçe söyleyen" demeyi seçti.
Hayat, zaman ve ölüm
1. "Ömür dediğin üç gündür, dün geçti yarın meçhuldür; o hâlde ömür dediğin bir gündür, o da bugündür." — Klasik "dünya üç günlüktür" motifini alıp sonuna kısa bir hesap ekler: geriye tek gün kalır.
2. "Anladım Yâr'la bir olmayınca, Yer'le bir oluyormuş insan." — Tek harf değiştirerek kurulan bir cinas. Can Yücel'in söz oyununu duygunun hizmetine sokmasının en bilinen örneğidir.
3. "Issız bir yuva bile cennete dönüşebilirdi belki de, sıcak bir gülüşle ısıtılsaydı eğer."
4. "Başımız üstünde demin gülüp duran gökyüzü, yedekte bir salapurya şimdi." — "Salapurya", Ege'de küçük yelkenli teknelere verilen addır; gökyüzünü bir tekneye benzetir.
Aşk ve sevgi
5. "Ben gidiyorum dediğimde 'gitme' diyen birini değil, 'ben de geliyorum, yalnız gidemezsin' diyen birini istiyorum." — Sevgiyi bir ricadan çıkarıp ortaklığa çevirir. Sosyal medyada en çok paylaşılan Can Yücel alıntısıdır.
6. "Kadınlar doğurdular beni bağıra bağıra, yine onlar öldürecekler beni aşktan bağırta bağırta." — Aynı fiilin ettirgen hâliyle kurulan bir denge: doğmak ve ölmek aynı seste buluşur.
7. "Öyle içten ki yüreğimin en derinindeki yerin: çıkarı yok, çıkası yok, çıkarasım yok." — Aynı kökten üç türev. Türkçenin türetme gücü burada doğrudan şiirin konusudur.
8. "Bi sen eksiktin ayışığı, gümüş bir tüy dikmek için manzaraya!" — Kısa ve tamamlanmış bir tablo: eksik olan tek şey söylenir, gerisi okura bırakılır.
9. "Galiba yoruldum. Her şey kadar, herkes kadar, sen kadar. Kendimi her kaybettiğimde seni de kaybediyor olmaktan yoruldum."
Baba, anne, aile
10. "Hayatta ben en çok babamı sevdim." — Aynı adlı şiirin ilk dizesi. Türkçede bir babayı anlatan en çok okunan şiirdir.
11. Kendisine "neden hep babanıza şiir yazıyorsunuz da annenize yazmıyorsunuz?" diye sorulduğunda verdiği cevap: "Anneme olan sevgimi anlatacak kadar şair değilim."
Kavga, barış ve şiirin işi
12. "Devrimcilik gibi şairlik de inen darbeyi duyabilmektir kaslarının liflerinde." — Şiiri fikirden önce bedene bağlar.
13. "Koyunlar, keçiler ve koçlar için ne kadar bayramsa Kurban Bayramı, bu barış da cephedekiler için o kadar barış." — Benzetmeyi tersine çevirerek kurulmuş bir itiraz.
14. "Hani Nâzım 'ben artık şarkı dinlemek değil, şarkı söylemek istiyorum' diyor ya; ben de artık şiir düzmek değil, şiiri düzmek istiyorum." — Aynı fiilin iki anlamı üzerine kurulu, Can Yücel'e çok benzeyen bir cümle.
15. "Terzi Fikri öyle bir giysi dikti ki Fatsa'ya..." — Fatsa Belediye Başkanı Fikri Sönmez için yazdığı şiirden; Fikri Sönmez'in mesleği gerçekten terziydi.
16. "Ilgaz, Anadolu'nun sen bir yüce dağısın; eteklerinde kitaplar..." — Rıfat Ilgaz'a yazdığı şiirden. Şairin soyadını dağ adıyla aynı anda kullanır.
Ona atfedilen ama ona ait olmayanlar
Can Yücel, internette adına en çok uydurma söz yazılan şairlerdendir. Sebebi basit: kısa ve argolu yazdığı için, kısa ve argolu her cümle ona benziyor sanılıyor.
En sık karışan örnek şudur: "En güzel deniz henüz gidilmemiş olandır" dizesi Can Yücel'in değil, Nâzım Hikmet'indir. Benzer biçimde "sevgiliye küfürlü övgü" diye dolaşan pek çok metnin hiçbir kitapta karşılığı yoktur.
Doğrulamanın kestirme yolu: alıntının hangi şiirden veya hangi kitaptan geldiği söyleniyor mu? Söylenmiyorsa büyük ihtimalle kaynağı yoktur. Can Yücel'in bütün şiirleri yayımlanmıştır; gerçek bir dizenin adresi her zaman bellidir.
Kapanış
Can Yücel'in Türkçeye yaptığı şey, kelimeleri "şiire yakışır mı" diye ayıklamayı bırakmaktı. Küfürle dua, argoyla Shakespeare aynı sayfada durabiliyorsa, bu dilin tamamı şiire açık demektir.
