Marcus Tullius Cicero (MÖ 106-43), Romalı hatip, avukat ve devlet adamıdır. Roma Cumhuriyeti'nin son yıllarında yaşadı ve siyasi mücadelede hayatını kaybetti. Söylevleri, mektupları ve felsefe denemeleri Latin düzyazısının ölçüsü sayılır.
Cicero'nun etkisi iki alanda sürer: retorik (nasıl konuşulur) ve Yunan felsefesinin Latinceye kazandırılması. Aşağıda sözlerin kaynakları ve önemli olanların Latince asılları verilmiştir.
Konuşma ve hitabet
1. "Ey devir, ey ahlak!" (O tempora, o mores! — Catilina'ya Karşı Birinci Söylev)
2. "Sabrımızı daha ne kadar sınayacaksın, Catilina?" (Catilina'ya Karşı Birinci Söylev'in açılışı — Latin düzyazısının en bilinen cümlesi)
3. "Sözün gücü, düşüncenin açıklığından gelir." (Hatip Üzerine'nin temel tezi)
4. "Ne söyleyeceğini bilmeyen, nasıl söyleyeceğini de bilemez." (Hatip Üzerine'nin çizgisinde)
Dostluk
5. "Dostluk, iyi niyet ve sevginin tam uyumudur." (Dostluk Üzerine — Laelius)
6. "Dostluğu hayattan çıkarmak, dünyadan güneşi çıkarmaya benzer." (Dostluk Üzerine)
7. "Gerçek dost, insanın ikinci kendisidir." (Dostluk Üzerine)
Yaşlılık ve zaman
8. "Yaşlılık hayatın oyununun son perdesidir; sonuna kadar iyi oynamak gerekir." (Yaşlılık Üzerine — Cato Maior)
9. "Meyve, zamanı gelince kendiliğinden düşer." (Yaşlılık Üzerine)
10. "Bahçesi ve kitaplığı olanın her şeyi vardır." (Varro'ya mektup — bir bahçe ve bir kitaplık)
Bilgi ve tarih
11. "Doğmadan önce ne olduğunu bilmemek, hep çocuk kalmaktır." (Hatip Üzerine, II)
12. "Tarih, zamanın tanığıdır." (Historia testis temporum — Hatip Üzerine, II)
13. "Yaşamak düşünmektir." (Vivere est cogitare — Tusculum Tartışmaları)
Yurttaşlık ve yasa
14. "Halkın selameti en yüce yasa olsun." (Salus populi suprema lex esto — Yasalar Üzerine)
15. "Yasaların sessiz kaldığı yerde silahlar konuşur." (Milo Savunması'nın ünlü sözü)
16. "Hiç kimse yalnızca kendisi için doğmamıştır." (Görevler Üzerine, I)
Hata ve erdem
17. "Yanılmak insana özgüdür; yanılgıda direnmek ise ahmaklıktır." (Philippica, XII)
18. "Kendine hâkim olan, başkasına hükmedenden güçlüdür." (Tusculum Tartışmaları'nın çizgisinde)
19. "Nankörlük, bütün kötülüklerin anasıdır." (Cnaeus Plancius Savunması)
20. "Ne kadar çok kitabın olduğu değil, ne kadar iyi kitapların olduğu önemlidir." (Lucilius'a atfedilen benzer bir söz Seneca'da da geçer; Cicero'nun mektuplarındaki fikir de budur.)
Okurken
Cicero'ya başlamak için Dostluk Üzerine ve Yaşlılık Üzerine uygundur: kısa, sıcak ve bugün de okunabilir metinlerdir. Söylevler ise Roma siyasetini bilmeyi gerektirir.
Kapanış
Cicero'nun cümleleri iki bin yıldır mahkeme salonlarında, meclis kürsülerinde ve ders kitaplarında tekrarlanıyor. Kendi sonu trajik oldu; ama "halkın selameti en yüce yasa olsun" cümlesi hâlâ ayakta.
