Niyazî-i Mısrî (1618-1694), Malatya'da doğdu. Mısır'da okuduğu için "Mısrî" diye anıldı. Sözünü sakınmadığı için ömrünün büyük bölümü sürgünde geçti; Limni'de vefat etti.
Şiirleri hem divan hem tekke geleneğinde okunur; birçoğu ilahi olarak bestelenmiştir. Aşağıdaki beyitlerin anlamı bugünkü Türkçeyle verilmiştir.
Derdin kendisi derman
1. "Derman arardım derdime, derdim bana derman imiş." (En bilinen ilahisinin açılışı)
2. "Burhan arardım aslıma, aslım bana burhan imiş." (Aynı ilahi — 'kanıtı dışarıda aradım, kanıt kendimmiş')
3. "Sağ u solu gözler idim, dost yüzünü görsem deyu; ben taşrada arar idim, ol can içinde can imiş." (Aynı ilahi — aradığının içinde olduğunu anlatır.)
Kendini bilmek
4. "Kendini bilen, Rabbini bilir." (Tasavvufun temel ilkesi; Mısrî'nin sık işlediği izlek)
5. "Bir ben vardır bende, benden içeri." (Yunus'tan gelen ve Mısrî'nin tekrarladığı söyleyiş)
6. "Dışarıda arama: bulacağın her şey sende saklı." (Divan'ın izleği)
Dünya ve nefis
7. "Dünya bir pazardır: alan da sen, satan da sen." (Divan'dan)
8. "Nefsini yenen, düşmanını yenmiştir." (Aynı bölüm)
9. "Zahir ile bâtın bir olmayınca, yol yürünmez." (Görünen ile için bir olması gerektiği)
10. "Riyâ ile kılınan secde, secde değildir." (Mısrî'nin sertliğinin kaynağı olan tavrı)
Sürgün ve sabır
11. "Dostun cefası, düşmanın vefasından yeğdir." (Sürgün yıllarında yazdığı beyitlerden)
12. "Sabır, acı bir ağaçtır; meyvesi tatlıdır." (Divan'ın öğüt beyitlerinden)
13. "Gönül, kırılmakla değil, kırmakla yıkılır." (Aynı çizgide)
Aşk
14. "Aşk odu evvel düşer ma'şuka, andan âşıka." (Aşkın önce sevilende yandığını söyleyen meşhur beyti)
15. "Aşksız geçen ömür, yaşanmamış sayılır." (Divan'ın izleği)
16. "Can ile canan arasında perde, yine candır." (Tasavvufi izleklerinden)
17. "Susmak da bir kelâmdır: anlayana." (Divan'dan)
18. "Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi — ama asıl devlet, gönül devletidir." (İlk mısra Muhibbî'ye aittir; Mısrî'nin şiirlerinde de aynı fikir tekrar eder.)
Şiirlerini okurken
Mısrî'nin divanı tekke geleneğinde bestelenerek okunmuştur; birçok şiiri bugün hâlâ ilahi olarak icra edilir. "Derman arardım derdime" ilahisini dinleyerek okumak, şiirin ritmini anlamayı kolaylaştırır.
Kapanış
Mısrî'nin özeti tek beyte sığıyor: derdine derman ararken derdinin kendisinin derman olduğunu fark etmek. Sürgünde geçen bir ömrün, kendi cümlesiyle cevabı.
