Oscar Wilde 1854'te Dublin'de doğdu, 1900'de Paris'te kırk altı yaşında öldü. Oxford'da okudu, Londra'nın en çok konuşulan konuşmacısı oldu, dört komedi yazdı, sonra 1895'te eşcinsellik suçlamasıyla iki yıl ağır hapse mahkûm edildi. Hapisten çıktığında sağlığı ve itibarı gitmişti.
Üslubunun ayırt edici yanı epigramdır: bir cümlede kurulan, ikinci yarısında tersine dönen kısa hüküm. Aşağıdaki alıntılar kaynaklarıyla verildi; en sonda ona atfedilen ama ona ait olmayan meşhur bir cümleyi de ele alıyorum.
Sanat ve yazı üzerine
1. "Tutarlılık, hayal gücü olmayanların son sığınağıdır." (The Pall Mall Gazette, 28 Şubat 1885)
2. "Bir şair, bir dizgi hatası dışında her şeye dayanabilir." (The Pall Mall Gazette, 14 Ekim 1886) — Yazının maddi tarafına dair en iyi şaka.
3. "İntihar eden bir benzetme her zaman iç karartıcı bir manzaradır." (The Pall Mall Gazette, 30 Mayıs 1887)
4. "Sanat, kendi mükemmelliğini dışarıda değil içeride bulur. O bir ayna değil, bir peçedir." (Intentions, 1891)
5. "Bir moda nedir ki? Sanat açısından bakıldığında, genellikle altı ayda bir değiştirmek zorunda kaldığımız kadar dayanılmaz bir çirkinlik biçimidir." (The New-York Tribune, 1885)
İnsan ve toplum
6. "Hepimiz bataklıktayız, ama bazılarımız yıldızlara bakıyor." (Lady Windermere'in Yelpazesi, III. perde)
7. "Sinik, her şeyin fiyatını bilen ama hiçbir şeyin değerini bilmeyen adamdır." (Lady Windermere'in Yelpazesi, III. perde)
8. "Ayartma dışında her şeye karşı koyabilirim." (Lady Windermere'in Yelpazesi, I. perde)
9. "Gerçek nadiren saf, asla basittir." (Ciddi Olmanın Önemi, I. perde)
10. "Dünyada konuşulmaktan daha kötü tek bir şey vardır: konuşulmamak." (Dorian Gray'in Portresi, 1. bölüm)
11. "Deneyim, insanların hatalarına verdiği addır." (Dorian Gray'in Portresi)
12. "Öğüt vermek her zaman aptalcadır; ama iyi öğüt vermek kesinlikle ölümcüldür." ("Mr. W. H.'nin Portresi", 1889)
13. "Bir şey, uğruna insan öldü diye doğru olmaz." ("Mr. W. H.'nin Portresi", Blackwood's Magazine, Temmuz 1889) — Şehitliğin bir kanıt sayılamayacağını söyleyen tek cümlelik bir mantık dersi.
14. "Bütün çekici insanlar şımartılmıştır; çekiciliklerinin sırrı budur." ("Mr. W. H.'nin Portresi")
15. "Bugünlerde Amerika ile aramızda her şey ortak — dil hariç, tabii." (Kentervil Hayaleti, 1887) — Aynı dili konuşan iki ülkenin birbirini anlamamasına dair; bugün İngilizcenin iki ayrı kolunu anlatmak için hâlâ kullanılır.
16. "Zamanında uyarıldın James: benim gibi anlaşılmaz kal. Büyük olmak, yanlış anlaşılmaktır." (James McNeill Whistler'a mektup, 23 Şubat 1885) — Son cümle aslında Emerson'ındır; Wilde alıntılayarak kullanır.
Ona ait olmayan meşhur söz
17. "Kendin ol, başkaları zaten alınmış." — Türkçede ve İngilizcede en çok Oscar Wilde'a atfedilen cümledir; hiçbir eserinde, mektubunda ya da döneminden bir kayıtta geçmez. 20. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkmış, kaynağı belirsiz bir sözdür. Wilde'a yakıştırılmasının sebebi, üslubuna benzemesidir.
18. Aynı durum "duvar kâğıdı ya gider ya ben" biçiminde anlatılan ölüm döşeği esprisi için de geçerlidir: hoş bir hikâyedir, ama birinci elden kaydı yoktur.
Nereden başlamalı
Ciddi Olmanın Önemi en eğlenceli girişidir ve kısadır. Dorian Gray'in Portresi tek romanıdır. Hapishanede yazdığı De Profundis ise bambaşka bir Wilde gösterir: nükte yerine hesaplaşma.
Kapanış
Wilde'ın cümleleri kısa olduğu için taşınması kolaydır; internette adına bu kadar çok uydurma söz dolaşmasının sebebi de bu. Gerçek Wilde cümlesinin bir özelliği vardır: ikinci yarısı, birinci yarısının beklentisini bozar. "Sinik, her şeyin fiyatını bilen ama hiçbir şeyin değerini bilmeyen adamdır" cümlesinde olduğu gibi.
