Pir Sultan Abdal, 16. yüzyılda Sivas'ın Banaz köyünde yaşadığı kabul edilen Alevî-Bektaşî şairidir. Hayatına dair bilgiler büyük ölçüde deyişlerinden ve sözlü gelenekten gelir: Osmanlı yönetimine karşı çıktığı, Hızır Paşa tarafından astırıldığı anlatılır. Bu anlatının tarihî belgeleri tartışmalıdır; şiirlerin bir kısmının sonraki yüzyıllarda onun adına söylenmiş olması da muhtemeldir.
Deyişleri bugün cemlerde okunur, türkü olarak söylenir. Aşağıdaki dörtlükler en çok bilinen deyişlerinden seçilmiştir.
Birlik ve dayanışma
1. "Gelin canlar bir olalım, münkire kılıç çalalım." (Deyişlerinden) — En çok bilinen dizesi; "can" Alevî geleneğinde yol kardeşi demektir.
2. "Hüseyin'in intikamın alalım; gelin canlar bir olalım." (Aynı deyişin devamı)
3. "Bir ağaçta biter tatlı ile ekşi; bir anadan olur yiğit ile kötü." (Deyişlerinden) — İnsanların aynı kaynaktan çıkıp farklı olması.
4. "Kişi ne ekerse onu biçer." (Öğüt deyişlerinden)
Direniş ve ölüm
5. "Şu kanlı zalimin ettiği işler; garip bülbül gibi zar eyler beni." (Deyişlerinden)
6. "Dönen dönsün, ben dönmezem yolumdan." (Deyişlerinden) — Türkçede kararlılığın en bilinen ifadesi.
7. "Bu yol uzun, menzil ırak; ne geçit var ne bir durak." (Deyişlerinden)
8. "Kul olayım kalem tutan ellere; katip ahvalimi şaha böyle yaz." (Deyişlerinden) — Yazının gücüne yapılan gönderme.
9. "Kırıldı kanadım, uçamaz oldum; dost elinden bade içemez oldum." (Deyişlerinden)
Dost, sevgi ve yol
10. "Dostun en güzeli, gönlü temiz olanıdır." (Deyişlerinin çizgisinde)
11. "Gel dilber, dilberlikten geçme; yalan dünya yalandır." (Deyişlerinden)
12. "Yürü bre hızlı deli gönül, akıbet gideceksin." (Deyişlerinden)
13. "Ben de bu yayladan Şah'a giderim; eğlenemem, açıldı gül, gidiyorum." (Deyişlerinden)
14. "Açtı gülü gülistanı, bülbülü; kâmil olan gördü gördüğü yolu." (Deyişlerinden)
Öğüt ve insanlık
15. "Hakkı bilen, halkı bilir." (Deyişlerinin çizgisinde)
16. "İnsan olan kimseye kem söz söylemez." (Öğüt deyişlerinden)
17. "Sevdiğim, güzelliğin baki değil; bir gün solar, bir gün dökülür." (Deyişlerinden)
18. "Pir Sultan Abdal'ım der: ölürsem ölem, yolumdan dönmem." (Tapşırma dizelerinden)
Şairin kimliği üzerine
Pir Sultan Abdal adı altında kayıtlı şiirlerin hepsinin tek bir kişiye ait olmadığı, araştırmacıların ortak kanaatidir: aynı adla anılan birden çok âşık bulunduğu ve sonraki yüzyıllarda yazılan deyişlerin de bu ada eklendiği düşünülür.
Bu, şiirlerin değerini azaltmaz; ama "Pir Sultan şöyle demiştir" derken metnin yüzyıllar içinde şekillenmiş bir gelenek olduğunu bilmek gerekir. Cönklerdeki kayıtlar ve akademik derlemeler, en sağlam kaynaklardır.
Kapanış
Pir Sultan'ın dizeleri bir direnişin dili oldu; ama aynı deyişler bugün sevgi ve dostluk şiirleri olarak da okunuyor. "Gelin canlar bir olalım" mısraının dört yüz yıl sonra hâlâ bir çağrı gibi duyulması, halk şiirinin nasıl yaşadığını anlatıyor.
