Yusuf Has Hâcib, 11. yüzyılda Balasagun'da doğdu; Kutadgu Bilig'i 1069-70'te Kâşgar'da tamamlayıp Karahanlı hükümdarına sundu. Eserin adı "mutluluk veren bilgi" anlamına gelir ve Türkçenin ilk büyük siyasetnamesi sayılır.
Kitap dört kişinin konuşmasından oluşur; her biri bir kavramı temsil eder: Kün Toğdı (hükümdar — adalet), Ay Toldı (vezir — devlet/talih), Ögdülmiş (akıl), Odgurmış (âkıbet/kanaat). Aşağıdaki beyitlerin anlamı bugünkü Türkçeyle verilmiştir.
Bilgi
1. "Bilgi bil, kut bul: bilgili insan devletli olur." (Kutadgu Bilig'in temel tezi)
2. "Bilgisiz kişi, kör gibidir; yolunu bulamaz." (Bilgi üzerine beyitlerden)
3. "İnsanı yücelten iki şey vardır: akıl ve bilgi." (Ögdülmiş'in sözlerinden)
4. "Bilgi, insan için bitmeyen bir azıktır." (Aynı bölüm)
Dil
5. "Dil, insanın değerini artırır da düşürür de: başı da dildendir, belası da." (Dil üzerine ünlü beyitler)
6. "Sözü yerinde söyle; çok söz, azı kadar değer etmez." (Aynı bölüm)
7. "Dilini tut, dişini tut: ikisi de başını korur." (Aynı bölüm)
Adalet
8. "Hükümdarın işi adalettir; adalet giderse memleket durmaz." (Kün Toğdı'nın sözlerinden)
9. "Adalet, her şeyi yerli yerine koymaktır." (Aynı bölüm)
10. "Halk zenginse hükümdar zengindir; halk yoksulsa hazine boştur." (Devlet yönetimi üzerine)
11. "Zulümle yapılan bina, sahibinin başına yıkılır." (Aynı bölüm)
Yönetmek
12. "İyi kanun koy, halkın gönlünü kazan." (Kün Toğdı'nın öğütlerinden)
13. "Yönetici sabırlı olmalı: öfkeyle verilen karar, pişmanlık getirir." (Ögdülmiş'in öğütlerinden)
14. "Halkın diline düşen hükümdar, tahtını kaybetmiş sayılır." (Aynı bölüm)
Ahlak ve ölçü
15. "Kanaat, tükenmeyen hazinedir." (Odgurmış'ın sözlerinden)
16. "Fazla mal, fazla dert getirir." (Aynı bölüm)
17. "İyilik yap, denize at; balık bilmezse Halik bilir." (Kutadgu Bilig'deki iyilik öğüdünün halk arasındaki karşılığı)
18. "Alçakgönüllü ol: yükselmek isteyen önce eğilmeyi bilmeli." (Öğüt bölümlerinden)
19. "Dünya kimseye kalmaz; kalan yalnızca iyi addır." (Kitabın kapanış fikri)
20. "İnsanın ömrü kısa, sözü uzundur: iyi söz kalır." (Aynı bölüm)
Okurken
Kutadgu Bilig, 6.645 beyitlik uzun bir eserdir; bugünkü Türkçeye aktarımlarıyla birlikte okunmalıdır. Reşit Rahmeti Arat'ın hazırladığı metin ve çeviri standart kabul edilir.
Kapanış
Bin yıl önce Türkçe yazılmış bir kitap, yöneticiye "halk yoksulsa hazine boştur" diyor. Kutadgu Bilig'i ayakta tutan şey şiirselliği kadar bu soğukkanlı pratikliği.
